İnsanlar sosyal varlıklardır ve yaşamları boyunca kabul görmek, sevilmek ve bir gruba ait olmak isterler. Bu ihtiyaç son derece doğaldır. Ancak bazı bireyler için kabul görme isteği zamanla o kadar güçlü hale gelir ki kendi ihtiyaçlarını ikinci plana atmaya başlarlar. Böyle durumlarda hayır demek yalnızca bir isteği reddetmek anlamına gelmez; aynı zamanda karşı tarafın sevgisini, onayını veya ilgisini kaybetme riski olarak algılanır. Bu nedenle kişi istemediği halde evet demeyi daha güvenli bir seçenek olarak görebilir.

Hayır demekte zorlanmanın önemli nedenlerinden biri reddedilme korkusudur. Bazı insanlar, bir isteği geri çevirdiklerinde karşı tarafın onlara kızacağını, kırılacağını veya ilişkiyi sonlandıracağını düşünürler. Bu düşünceler çoğu zaman gerçekçi olmasa da kişinin davranışlarını önemli ölçüde etkileyebilir. Özellikle geçmişte eleştirilmiş, dışlanmış veya koşullu kabul görmüş bireylerde bu korku daha yoğun şekilde ortaya çıkabilir. Sonuç olarak kişi ilişkilerini koruyabilmek adına kendi sınırlarından ödün verir.

Çocukluk deneyimleri de bu konuda önemli bir rol oynar. Çocukluk döneminde sevgi ve onayın belirli koşullara bağlı olduğu ortamlarda büyüyen bireyler, yetişkinlikte de benzer davranış kalıpları geliştirebilirler. Sürekli uslu olmak, sorun çıkarmamak veya başkalarının beklentilerini karşılamak için çaba gösteren çocuklar zamanla kendi ihtiyaçlarını görmezden gelmeyi öğrenebilirler. Yetişkin olduklarında ise değerli olabilmek için herkesi memnun etmeleri gerektiğine inanabilirler. Bu inanç, hayır demeyi oldukça zorlaştıran temel unsurlardan biridir.

Bazı kişiler için hayır demek, çatışma yaşama ihtimalini de beraberinde getirir. Özellikle tartışmalardan kaçınan bireyler, ilişkilerde huzuru koruyabilmek adına kendi isteklerinden vazgeçebilirler. Oysa çatışmasız bir ilişki her zaman sağlıklı bir ilişki anlamına gelmez. Sağlıklı ilişkilerde taraflar ihtiyaçlarını, beklentilerini ve sınırlarını açık bir şekilde ifade edebilirler. Fikir ayrılıkları yaşanması ilişkinin bozulduğu anlamına gelmez; aksine ilişkilerin daha gerçekçi ve dengeli bir zeminde ilerlemesine katkı sağlayabilir.

Suçluluk duygusu da hayır diyememenin önemli nedenlerinden biridir. Pek çok kişi bir isteği reddettiğinde bencil, duyarsız veya kötü biri gibi hisseder. Oysa bir talebi kabul etmemek kişinin kötü olduğu anlamına gelmez. Her insanın zamanı, enerjisi ve duygusal kaynakları sınırlıdır. Bu kaynakları korumak sağlıklı bir yaşam sürdürebilmek için gereklidir. Ancak suçluluk duygusu nedeniyle kişi kendi sınırlarını ihlal etmeye devam edebilir.

Hayır diyememe davranışı, özsaygı ile de yakından ilişkilidir. Kendi ihtiyaçlarını önemli gören ve değerli hisseden bireyler sınır koyma konusunda genellikle daha rahat davranırlar. Buna karşılık özsaygısı düşük olan kişiler, başkalarının ihtiyaçlarını kendi ihtiyaçlarından daha önemli görme eğilimindedir. Kendi isteklerini dile getirdiklerinde eleştirileceklerini veya reddedileceklerini düşünebilirler. Bu nedenle sürekli uyum sağlayan, memnun eden ve onay arayan bir rol üstlenebilirler.

Sürekli evet demenin kısa vadede bazı avantajları olabilir. Çatışmalar ertelenebilir, insanlar memnun olabilir ve kişi geçici olarak kabul gördüğünü hissedebilir. Ancak uzun vadede bu durum çeşitli psikolojik sorunlara yol açabilir. Kişi zamanla tükenmiş hissedebilir, kendisini değersiz görebilir ve başkalarına karşı gizli bir öfke geliştirebilir. Çünkü sürekli başkalarının ihtiyaçlarına odaklanmak, kişinin kendi ihtiyaçlarını ihmal etmesine neden olur. Bu durum hem ruh sağlığını hem de ilişkilerin kalitesini olumsuz etkileyebilir.

Hayır diyemeyen kişilerde zamanla duygusal yorgunluk ortaya çıkabilir. Gün içerisinde istemedikleri birçok sorumluluğu üstlenen bireyler, kendi yaşamlarına yeterince alan ayıramazlar. Dinlenmek, hobilerle ilgilenmek, sevdikleriyle vakit geçirmek veya kişisel gelişim için zaman ayırmak giderek zorlaşır. Bunun sonucunda kişi hem fiziksel hem de psikolojik olarak tükenmeye başlayabilir.

Sağlıklı sınırlar oluşturmak, hayır demeyi öğrenmenin temel adımlarından biridir. Sınır koymak insanları reddetmek anlamına gelmez. Aksine kişinin kendi ihtiyaçlarına da değer verdiğini gösterir. “Şu an buna zaman ayıramam”, “Bu konuda yardımcı olamayacağım” veya “Bu benim için uygun değil” gibi ifadeler hem saygılı hem de net bir iletişim kurmaya yardımcı olur. Bu tür ifadeler kişinin kendisini korurken ilişkilerini de sürdürebilmesine olanak tanır.

Hayır demeyi öğrenmek bir süreçtir ve çoğu zaman küçük adımlarla başlar. Her talebe otomatik olarak evet demek yerine düşünmek için zaman istemek, kişinin kendi ihtiyaçlarını değerlendirmesine yardımcı olabilir. Ayrıca kişinin kendisine şu soruyu sorması faydalı olabilir: “Bu isteği kabul etmek gerçekten benim tercihim mi, yoksa birilerini hayal kırıklığına uğratmaktan mı korkuyorum?” Bu tür farkındalık soruları, davranışların altında yatan nedenleri anlamaya katkı sağlar.

Sonuç olarak hayır demekte zorlanmanın altında çoğu zaman reddedilme korkusu, onaylanma ihtiyacı, suçluluk duygusu, düşük özsaygı ve geçmiş deneyimler bulunmaktadır. Ancak unutulmamalıdır ki her evet, zamanımızdan, enerjimizden ve duygusal kaynaklarımızdan bir pay vermek anlamına gelir. Bu nedenle bazen hayır demek, yalnızca bir isteği reddetmek değil; kendimize saygı göstermenin, sınırlarımızı korumanın ve psikolojik iyi oluşumuzu desteklemenin bir yolu olabilir. Sağlıklı ilişkiler, yalnızca başkalarına yer açabildiğimiz değil, aynı zamanda kendimize de yer verebildiğimiz ilişkiler olduğunda sürdürülebilir hale gelir.

Aslında günlük yaşamın büyük bir kısmı belirsizliklerden oluşur. Bir ilişkinin nasıl ilerleyeceğini, iş hayatında bizi nelerin beklediğini ya da gelecekte nasıl bir yaşam süreceğimizi tam olarak bilmeyiz. Fakat zihnimiz çoğu zaman bu bilinmezliği tolere etmekte zorlanır. Özellikle kaygıya yatkın bireylerde belirsizlik, zihinsel olarak sürekli düşünme ve senaryo üretme döngüsünü başlatabilir. Çünkü insan zihni çoğu zaman “bilmeme” durumunu tehlikeli olarak yorumlar.

Modern Dünya ve Kesinlik

Günümüzde belirsizliğe tahammül etmek geçmişe göre daha da zorlaşmış gibi görünüyor. Sürekli bilgiye ulaşabildiğimiz, anında cevap alabildiğimiz bir çağda yaşıyoruz. Bir mesajın neden geç geldiğini birkaç dakika içinde düşünmeye başlayabiliyor, geleceğe dair planlarımız netleşmediğinde yoğun kaygı hissedebiliyoruz. Beklemek, emin olamamak ve kontrol edememek giderek daha zor hale geliyor. Teknolojinin sunduğu hız, zihnimizin de aynı hızla kesinlik istemesine neden oluyor.

Sosyal medya ve dijital yaşam da bu ihtiyacı besleyebiliyor. İnsanlar başkalarının hayatlarının net, düzenli ve kontrollü olduğunu gördükçe kendi hayatlarındaki belirsizlikleri daha yoğun hissedebiliyor. Oysa görünen düzen çoğu zaman gerçeğin yalnızca küçük bir kısmıdır.

Kontrol İhtiyacı Kaygıyı Nasıl Besler?

Belirsizlik karşısında beynin verdiği temel tepki genellikle kontrol arayışıdır. İnsanlar kaygıyı azaltabilmek için sürekli düşünme, araştırma yapma, güvence alma ya da her ihtimali önceden hesaplama gibi davranışlara yönelir. Kısa vadede bu davranışlar rahatlatıcı gibi görünse de uzun vadede kaygının sürmesine neden olabilir. Çünkü kişi zamanla ancak kontrol ederse güvende kalabileceğine inanmaya başlar. Bu durum zihinsel bir döngü oluşturur: Belirsizlik arttıkça kontrol ihtiyacı artar, kontrol arttıkça da belirsizliğe karşı tolerans azalır.

Örneğin bir kişi sağlık konusunda küçük bir belirti yaşadığında internette uzun süre araştırma yapabilir. Başlangıçta amacı rahatlamaktır. Ancak her yeni bilgi farklı ihtimalleri düşündürür ve kaygı daha da büyür. Kişi bir süre sonra yalnızca bedenini değil, zihnini de sürekli kontrol etmeye başlar. “Ya önemli bir şeyi gözden kaçırıyorsam?” düşüncesi giderek güçlenir.

İlişkilerde Belirsizlik

Belirsizlik yalnızca sağlık ya da gelecek kaygısıyla sınırlı değildir. İlişkilerde de yoğun bir kaygı kaynağı olabilir. Karşı tarafın ne düşündüğünü tam olarak bilememek, kişinin zihninde sürekli senaryolar üretmesine neden olabilir. “Ya beni artık sevmiyorsa?”, “Ya yanlış bir şey söylediysem?” gibi düşünceler zihni meşgul eder.

Bazı insanlar ilişkilerde sürekli güvence alma ihtiyacı hissedebilir. Karşı tarafın sevgisinden ya da ilgisinden emin olmak için tekrar tekrar onay arayabilirler. Ancak bu durum kısa süreli rahatlama sağlasa da uzun vadede kaygının sürmesine neden olabilir. Çünkü zihinsel olarak tam bir kesinlik elde etmek çoğu zaman mümkün değildir.

Belirsizliğe Tahammülsüzlük Hayatı Nasıl Daraltır?

Belirsizliğe tahammülsüzlük yalnızca düşünsel düzeyde kalmaz; davranışları da etkiler. Bazı insanlar karar vermeyi erteleyebilir, bazıları sürekli başkalarından onay alma ihtiyacı hissedebilir. Kimileri ise olası kötü sonuçlarla karşılaşmamak için hayatını daraltabilir. Örneğin yeni bir ilişkiye başlamamak, yeni bir işe başvurmamak ya da risk içeren hiçbir adımı atmamak bazen kişinin kendini koruma yöntemi haline gelir. Ancak bu durum uzun vadede yaşam alanını küçültür ve kişinin deneyimlerini sınırlar.

Kaçınma davranışları ilk bakışta kişiyi koruyor gibi görünse de zamanla kaygıyı daha güçlü hale getirebilir. Çünkü kişi, yalnızca kaçındığında rahatlayabildiğini öğrenmeye başlar.

Belirsizlikle Yaşamayı Öğrenmek

Psikolojik açıdan bakıldığında belirsizliğe tahammül etmek, duygusal dayanıklılığın önemli bir parçasıdır. Çünkü hayatın tamamen kontrol altında olması mümkün değildir. İnsan zihni çoğu zaman kesinlik arar; ancak gerçek yaşam kesin cevaplardan çok olasılıklar içerir. Bu nedenle psikolojik olarak sağlıklı olmak, her şeyi bilmekten ziyade bilinmezlikle yaşayabilme becerisiyle ilişkilidir.

Bilişsel Davranışçı Terapi yaklaşımında da kaygının sürmesinde belirsizliğe tahammülsüzlüğün önemli bir rol oynadığı vurgulanır. Kişi, kötü bir ihtimalin gerçekleşme olasılığı düşük olsa bile bu ihtimali tamamen ortadan kaldırmak ister. Oysa zihinsel olarak yüzde yüz emin olmaya çalışmak çoğu zaman mümkün değildir. Terapi sürecinde amaç, kişiye tüm cevapları vermek değil; belirsizlikle birlikte kalabilme becerisini geliştirmektir.

Belirsizliğe tahammül edebilmek, kaygının tamamen yok olması anlamına gelmez. Aksine kişi, kaygı hissetse bile hayatına devam edebilmeyi öğrenir. Çünkü gerçek güvenlik, hayatın tüm risklerini ortadan kaldırmakta değil; belirsizliklere rağmen yaşamın içinde kalabilmektedir. Hayat bazen net cevaplar sunmaz. İnsan zihni kesinlik isterken yaşam bizden esnek olmayı talep eder. Psikolojik denge ise tam olarak bu noktada oluşur: Her şeyi kontrol edemeyeceğimizi kabul etmek ve buna rağmen yaşamın içinde kalmaya devam edebilmek.

Psikolojik Savunma Mekanizması Olarak Kaçınma

İnsan zihni, rahatsız edici duygulardan kaçınmayı doğal bir refleks olarak geliştirir. Kaygı, suçluluk, korku ya da hayal kırıklığı gibi duygularla yüzleşmek yerine, onları bastırmak çoğu zaman daha kolaydır. İstemediği bir işi sürdürmek, istemediği bir ilişkide kalmak ya da tam tersine, istediği halde adım atmamak; bireye anlık bir güvenlik hissi sunar. Çünkü değişim, belirsizlik ve sorumluluk içerir. Kaçınma ise tanıdık ve risksiz görünür. Ancak bu “risksizlik”, yalnızca bugüne aittir.

Kaçınma davranışı ilk başta mantıklı bir strateji gibi görünür. Kişi, “Şimdi sırası değil”, “Daha uygun bir zaman gelecek”, “Buna hazır değilim” gibi düşüncelerle kendini sakinleştirir. Bu düşünceler geçici olarak kaygıyı azaltır. Zihin rahatlar, beden gevşer ve kişi, doğru olanı yaptığına dair bir yanılgıya kapılır. Fakat bu rahatlama, sorunun çözüldüğü anlamına gelmez; yalnızca sorunu ertelendiği anlamına gelir.

Ertelenen Acının uzun Vadeli Etkileri

Psikolojik literatürde kaçınma davranışı, kısa vadede rahatlatıcı olsa da uzun vadede sorunu artıran ve sürdüren bir mekanizma olarak ele alınır. Kişi, istemediği şeye katlanarak ya da istediğinden uzak durarak kendini koruduğunu zannederken, aslında içsel ihtiyaçlarını görmezden gelir. Zamanla bu ihtiyaçlar bastırılmış öfke, tükenmişlik, değersizlik hissi ya da anlamsızlık duygusu şeklinde kendini göstermeye başlar. Bugün kaçınılan acı, yarın daha yoğun bir biçimde geri döner.

İstemediğin bir şeyi istermiş gibi yapmak, bireyin kendisiyle kurduğu ilişkiyi zedeler. Kişi, kendi sınırlarını ihlal etmeyi normalleştirir ve içsel sesine olan güvenini kaybetmeye başlar. Bu durum, benliğinde çatlaklar oluşturur. Çünkü birey, dış dünyaya uyum sağlamak adına iç dünyasını susturmaya devam eder, kim olduğunu ve ne istediğini ayırt etmekte zorlanır. Bir süre sonra “Ben aslında ne istiyorum?” sorusu bile yabancılaşmış bir soru haline gelir.

Eylemsizliğin Yarattığı Pişmanlık Kalkanı

Benzer şekilde, istediği şeyi yapmamak da görünenden daha ağır bir bedel taşır. Arzulanan bir adımı atmamak; başarısızlık korkusu, reddedilme kaygısı ya da yetersizlik inancıyla ilişki olabilmektedir. Kişi, potansiyel bir hayal kırıklığını yaşamamak için denememeyi seçer. Böylece “Hiç denemedim ki” cümlesi, benliği koruyan bir kalkan haline gelir. Fakat yıllar içinde bu kalkan, pişmanlık ile ağırlaşır. Denenmemiş ihtimaller, zihinde idealize edilerek büyür ve “Ya olsaydı?” sorusu, kişinin huzurunu bozmaya başlar.

Bugün yaşanan haz ve rahatlık, çoğu zaman “şimdilik sorun çıkmasın” düşüncesine dayanır. Ancak psikolojik bedeller, zamana yayılmış şekilde ortaya çıkar. Kişi bir süre sonra kendini yorgun, isteksiz ve kopuk hissedebilir. Sabahları uyanmak zorlaşır, yapılan işler anlamını yitirir, ilişkiler yüzeysel bir hale bürünür. Sorun artık tek bir karar değildir; birikmiş kaçınmaların tamamıdır. Kaçınılarak ertelenen her yüzleşme, zihinsel yükü biraz daha ağırlaştırır.

Kronik Kaygı ve içsel Sıkışmışlık

Kaçınmanın bir diğer sonucu da kronikleşmiş kaygıdır. Döngüsel bir şekilde, kişi kaygıdan kaçmak için kaçınırken, uzun vadede daha fazla kaygı üretir. Çünkü belirsizlik ortadan kalkmaz; yalnızca ertelenir. Zihin, tamamlanmamış meseleleri sürekli hatırlatır. Bu da düşük yoğunluklu ama sürekli bir huzursuzluk haline yol açar. Kişi tam olarak neden mutsuz olduğunu bilemeyebilir; ancak içsel bir eksiklik ve sıkışmışlık hissi taşır.

Gerçek iyilik hali, yalnızca anlık konforla ölçülemez. Psikolojik olgunluk, bireyin kısa vadeli hazdan vazgeçip uzun vadeli ruhsal sağlığı gözetebilmesiyle ilgilidir. İstemediği şeylere sınır koyabilmek ve istediği şeyler için sorumluluk alabilmek, her zaman kolay değildir. Bu, çoğu zaman kaygıyla temas etmeyi, belirsizliği kabul etmeyi gerektirir. Ancak bu zorluk, kaçınmanın getirdiği sessiz ve derin acıyla kıyaslandığında daha onarıcıdır.

Kendi Gerçeğiyle Bütünleşme

Sonuçta mesele, acı çekip çekmemek değildir. Mesele, hangi acının seçileceğidir: Kısa vadede yüzleşmenin getirdiği geçici rahatsızlık mı, yoksa uzun vadede kaçınmanın büyüttüğü derin ve kronik huzursuzluk mu? İnsan, kendi gerçeğine yaklaştıkça belki zorlanır; fakat aynı zamanda kendisiyle bütün olur. İçsel sesiyle temas kurabilen birey, hayatın kontrolünü gerçekten eline almaya başlar. Ve belki de asıl farkındalık ve huzur, tam olarak burada başlar.

Çiftler, yaşadıkları yakın ilişkiler içerisinde sıklıkla çatışmalar yaşayabilmektedir. Yaşanılan bu çatışmaların çoğu tekrar eden konular etrafında şekillenmektedir. Bu durum, ilişkiler içerisinde doğal olarak kabul edilen hassasiyet döngüsünün aktif bir şekilde çalıştığını göstermektedir (Johnson, 2008). Bu döngü, geçmişten getirilen ve genellikle çocukluk dönemine dayanan güvensizlikleri ve korkuları yansıtan hassasiyetleri barındırır. İlişki içerisinde yaşanan çatışmalar, bu döngüde hassasiyetlerimizi tetikler ve verilen tepkilerle birlikte döngü devam ederek kendini besler.

1. Hassasiyet Döngüsü ve Beynin Rolü

Hassasiyet döngüsünün oluşumunda beyin önemli bir rol oynar. Bu kapsamda özellikle beynin duygusal tepkilerden sorumlu bölümü olan amigdala belirgin bir aktivasyon gösterir. Amigdala, tehdit ve duygusal acı algıladığında saniyeler içerisinde tepki verir. Bu tepkiler, savaşma, kaçma ve donma tepkileri olarak ortaya çıkar (LeDoux, 1996).

Bununla birlikte, ilişkide yaşanan tartışmalar insan açısından temelde bir tehdit olarak algılanmaktadır. Burada tehdidin fiziksel olması gerekmez. Bazen kişilerin yüz ifadeleri, bazen konuşma sırasında söylenen tek bir kelime, karşıdaki kişi için tehdit olarak algılanabilir. Tehdit olarak algılanan bu durum sonrasında, kişilerin beyin yapılarında özellikle amigdalada artan bir aktivasyon görülür. Bunun tam tersi olarak, beynimizin mantıklı karar verme ve empati kurma gibi işlevlerinden sorumlu olan prefrontal korteksin aktivitesinde azalma meydana gelir (Siegel, 2012). Bu durumda kişiler, duygusal ve otomatik tepkiler vererek geçmişten getirdikleri hassasiyetlerle mevcut durumu ayırt etmekte zorlanırlar.

2. Döngüye Karşı Hayatta Kalma Stratejileri

İnsanların hayatlarında yer alan hassasiyetler, çoğunlukla çocukluk döneminde oluşan bağlanma deneyimlerinin sonucudur. Çocukluk döneminde şekillenen terk edilme korkusu, değersizlik, korunmasızlık ve yalnız hissetme gibi duygular, yetişkinlik döneminde yaşanan çatışmalarla birlikte yeniden tetiklenebilir (Mikulincer ve Shaver, 2008). Tetiklenen bu hassasiyetlere karşı kişiler, otomatik olarak hayatta kalma stratejileri geliştirirler. Bazı insanlar kendilerini daha fazla açıklama yaparken bulabilir, bazıları hassasiyetleri tetiklendiğinde içe çekilebilir, bazıları ise haklı ya da haksız ayrımı yapmadan karşı tarafı memnun edici şekilde davranabilir (Porges, 2011).

Bu stratejiler, hassasiyetler gibi çoğunlukla çocukluk döneminde geliştirilmiştir. Bu nedenle bu stratejilerin büyük bir kısmı, yetişkinlik döneminde kişilere işlevsel bir fayda sağlamamaktadır.

Hassasiyet döngüsü ve hayatta kalma stratejilerini daha iyi anlamak için bir örnek üzerinden inceleyelim. Deniz, İlker ile yaşadığı ilişki içerisinde İlker’in bazı davranışlarından şikâyetçidir. İlker’in onu değersiz hissettirdiğini ve onu önemsemediğini düşünmektedir. İlker ile bu durum üzerine konuşmak istediğinde, İlker’e öfkelenip onu eleştirmektedir. Deniz’in bu eleştirileri karşısında İlker kendini yetersiz hissetmektedir. Bu nedenle İlker, geçmişten getirdiği eleştirilere karşı geliştirdiği hayatta kalma stratejisi olan geri çekilmeyi kullanmaktadır.

Bu durumu gören Deniz, İlker’in onu terk edeceğini düşünür ve terk edilme korkusu tetiklenir. İlker’de olduğu gibi Deniz’in de geçmişten getirdiği terk edilme korkusu karşısında kullandığı hayatta kalma stratejisi, daha yüksek sesle konuşarak kendini ifade etmektir. Bu durum, her iki partner için de otomatik olarak gerçekleşen, geçmişten getirilen hassasiyetlerin ve hayatta kalma stratejilerinin aktif olduğu bir döngü oluşturur.

3. Döngüyü Kırmak

İlişkiler içerisinde yaşanan tartışmaların temelinde genellikle bu ve buna benzer döngüler yer almaktadır. Bu döngüleri kırmanın ve çatışmaları sonlandırmanın en etkili yollarından biri farkındalıktır. Çatışma anında duygularımızı fark etmek, aktivitesi artan amigdala yerine prefrontal korteksin yeniden devreye girmesini sağlar (Siegel, 2012). Bunu desteklemek için duygularımızı adlandırmak, tartışma sırasında nabzın 90’ın üzerine çıktığını fark ettiğimizde konuşmaya ara vermek gibi yöntemler kullanılabilir. Ayrıca her çatışmada partnerimizin olası hassasiyetlerini düşünmek, döngüleri kırmak açısından önemli bir yaklaşım olabilir.

Hassasiyet döngüsü, ilişkiler içerisinde çatışmaların başlamasında ve sürdürülmesinde önemli bir etkiye sahiptir. Bu etkiye eşlik eden hayatta kalma stratejileriyle birlikte çatışmalar bir döngü oluşturarak devam eder. Bu döngü, çoğunlukla kişilerin farkındalığı dışında gelişir ve farkındalık kazanılmadığı sürece sürer. Oysa ilişkilerde farkındalık kazanıldığında bu döngü kırılabilir ve ilişkiler daha sağlıklı bir şekilde ilerleyebilir.