Bir söyleşide konuşmacı tekrar ve tekrar şekilde “Kastamonu Türkiye’nin yüz ölçümü en büyük şehridir” cümlesini kurduğunda muhtemel kuvvetle bu bilgiyi araştırmayacak ve sonrasında sırf yinelendiği için zihniniz bu bilgiyi doğru kabul edecektir. Oysa Türkiye’nin yüzölçümü en büyük olan şehri Konya’dır ancak siz bu bilgiden yoksunken size ısrarla söylenen yanlış bilgiyi doğru kabul etme eğiliminde olursunuz ne de olsa doğru bilgiden haberdar değilsiniz.

Yapılan bir çalışmaya göre içerisinde yanlış bilgilerin de yer aldığı bazı bilgi cümlelere tekrarlandı. Ancak ifadelerden yirmi tanesi her hafta tekrarlanırken diğer ifadeler tekrarlanmadı. Çalışmanın sonucuna göre katılımcılar tekrarlanan ifadelerin doğruluğuna daha fazla inunma eğiliminde oldular. Yani bir şeyi sık sık tekrar etmek insanların ona inanmasında oldukça etkili tıpkı çocuklara sık sık söylenen “ıslak saçla dışarı çıkarsan hasta olursun” ya da “dondurma yedikten sonra mutlaka ılık su içmelisin ki hasta olmayasın” ifadeleri gibi.

1977 senesinden itibaren yanıltıcı doğruluk üzerine bilim insanları sayısız çalışma gerçekleştirdi. Tarih çağları boyunca yalnızca bilimde değil aynı zamanda edebiyatta, coğrafyada ve siyasette de bu etkiye rastlamak mümkün. Üstelik bu durumdan daha az etkilenen bir kitlede yok. Her insan, her meslek grubundan, her yaş ve cinsiyetten bireyler yanıltıcı doğruluktan eşit düzeyde etkilenmekteler.

Tanıdık gelen her şey daha doğru, peki ama neden?

Tekrarlama yolu ile bir insan söz konusu önermenin doğruluğuna bakmaksızın kişide o şeyin daha doğru olabileceği etkisini yaratmaktadır. Karşınızdaki kişi sizin yanlış bir bilgiye inanmanız için çaba gösteriyorsa gerçekten de sık sık bunu tekrar etmesi sizin inunma eğiliminizi arttıracaktır. Yani günümüzde sosyal medyada sayısız içeriğin ve reklamın farklı kişiler tarafından tekrar tekrar kitlelere sunuluyor olması çok da anlamsız değil. Tekrar, muhakkak aşinalık hissi yaratacaktır. Aşinalık, insanlarda haklı gerçeklikle ilişkilidir ve buna karşın yalnızca şaşkınlık halinde bir şeye inanmakta güçlük duyarız. Size bebeğimin doğar doğmaz konuşabildiğini hatta birden fazla dili konuşabilir şekilde dünyaya geldiğini söylesem en iyi ihtimalle şaşırırsınız bu da sizin bu bilginin aslında doğru olmadığına dair elinizdeki en güçlü veri haline dönüşür. Bu sebeple kulağa tanıdık gelen her şey inanmaya yol açma potansiyeline sahipken şaşkınlık duyduklarımız şüpheci bir şekilde davranmamıza yol açar. Üstelik aşina olduğumuz şeyleri çevremizdeki birçok farklı kişiden sayısız kez duyduk ve sezgisel açıdan tanıdık olanın daha doğru olmasında herhangi bir sorun yok. Esas sorun insanların yanlış bilgiyi yaymak amacı ile aşinalığı bir araç haline dönüştürmesinde. Bu yolla sayısız yanlış bilgi, tekrar ve aşinalık yolu ile farklı kişiler tarafından kitlelere sunulmaktadır.

Temel sorun ne?

Temel sorun beynimizin duyduğu şeyi “bunu daha öncede duymuştum” diyecek kadar becerikliyken, bahsi geçen ifadeyi kimden, ne zaman, ne şekilde duyduğuna dair analizi yapmakta çok da yetenekli olmayışıdır. Beynimiz için esas olan ifadedir ve o ifadenin onda tekrar uyandırmasıdır çünkü diğer detaylar daha fazla çaba gerektirir. Tekrarlama yolu ile beyin bunu daha önce duyduğu için daha az nöral işlem gerçekleştirir bu da bilginin sürpriz ve yeni olmaması halinde sizin ona karşı duyarlılığınızın azalacağı anlamına gelir. Aşinadır ve bu sizin için tepki gerektirmez.

Özellikle sosyal medya araçları doğru bilginin yönetilmesinin mümkün olamayacağı kadar fazla kişinin kontrolü altında. Üstelik bireysel kullanımda burada işleri epey güçleştiriyor. Bugün herhangi bir televizyon kanalında verdiği bilginin doğruluğuna değinilmeden sayısız görüş bir gerçek olarak yansıtılıyor. Araştıran, sorgulayan ve salt bilgiye ulaşmaya çalışan insanlar olmak, ruh sağlığı ve hayatın her alanı için oldukça önemli ve gerekli. Bu sebeple sosyal medyada, araştırma platformlarında, kişisel düşüncelerin yer aldığı bloglarda yazıların gerçekte ne kadarının doğru olduğunu sorgulamak bireysel ve toplumsal sağlığımız için oldukça önemli.

Psikolojik Şiddet Nedir?

Psikolojik şiddet, bireyin benlik saygısını zedeleyen, onu sindirmeye yönelik eylemler ve sözlü ifadelerle yapılan zarar verici davranışları ifade eder. Gündelik yaşamda sıkça karşılaşılan ayrımcılık, psikolojik şiddetin ortaya çıkmasına neden olabilir. Bu ayrımcılık; kişisel özellikler, din, kültür gibi faktörlerle biçimlenebilir ve psikolojik şiddet için bir araç haline gelebilir. Romantik ilişkilerde, bir partnerin diğerinin benlik saygısını zedelemesi, psikolojik şiddetin belirgin bir biçimidir. Bu tür şiddet, aşağılayıcı söylemler ve zorlayıcı davranışlarla gerçekleştirilir.

Psikolojik Şiddetin Belirtileri

Psikolojik şiddet genellikle fark edilmesi zor olan bir durumdur. Mağdurlar, şiddete uzun süre maruz kaldıklarını fark etmeden, başlangıçta kendilerini sorgulamaya başlayabilirler. Birey, karşısındaki kişinin davranışlarını ve söylemlerini, onun iyiliği için yaptığını düşünebilir. Ancak zamanla bu durum normalleşmeye başlar ve mağdur kendisini yalnız, huzursuz ve değersiz hissetmeye başlayabilir.

Psikolojik şiddetin belirtileri şunlardır:

Özgüven kaybı: Kişi, kendisini değersiz ve yetersiz hissetmeye başlar.

Yalnızlık ve izolasyon: Sosyal ilişkiler zayıflar ve kişi yalnızlaşır.

Gerginlik, korku, huzursuzluk: Kişi sürekli bir endişe hali içindedir.

Uyku ve yeme bozuklukları: Anksiyete ve stresin sonucu olarak uyku sorunları ve iştah kaybı görülebilir.

Travma sonrası stres bozukluğu, kaygı bozukluğu, depresyon gibi ruhsal rahatsızlıklar zamanla ortaya çıkabilir.

İlişkideki Psikolojik Şiddetin Türleri

Psikolojik şiddet, romantik ilişkilerde çeşitli şekillerde ortaya çıkabilir. Bu türler arasında ghosting, gaslighting, cushioning, zombiening, stashing, yalnızlaştırma, mansplaining ve aşırı kıskanlık gibi çeşitli manipülasyon teknikleri bulunmaktadır. Bu türler, mağdurun benlik saygısını zedelemeyi, psikolojik baskı kurmayı ve kontrolsağlamayı hedefler.

Ghosting (Yok Olmak)

Bir partnerin, ilişkiyi bitirmeden birden bire kaybolması ve iletişimi kesmesi durumu olarak tanımlanır. Bu, sosyal medya ve dijital iletişim çağında daha sık görülmektedir.

Gaslighting (Akıl Bulandırma)

Partnerin, diğer kişiyi çeşitli manipülasyonlarla gerçeklik algısını sorgulatmaya çalıştığı bir psikolojik şiddet türüdür. Kişi, “Çok abartıyorsun” veya “Böyle bir şey demedim, sen yanlış anlamışsın” gibi ifadelerle, mağdurun güvenini sarsarak onun kendisine dair algısını zayıflatır.

Cushioning (Tamponlamak)

Bu durumda, kişi ilişkisinin bitmesi olasılığına karşı başka kişilerle de romantik ilişkiler kurmaya devam eder. Partner, “Henüz ilişkimizin bir adı yoktu” diyerek, bu davranışı açıklayabilir.

Zombiening (Aniden Ortaya Çıkma)

Bir partnerin, ilişkiyi bitirdikten bir süre sonra, hiçbir açıklama yapmadan tekrar hayatınıza girmesi durumudur. Genellikle “Beni unutamadığı için geri döndü” gibi romantize edilmiş bir yaklaşım benimsenir.

Stashing (Saklamak)

Partner, ilişkisinin gizli kalması için, sosyal çevresinde diğer kişiyi saklar. Bunu yaparak, partnerini yalnızca özel yerlerde görmeyi tercih eder ve genellikle ilişkinin sosyal açıdan geçerli olmasını istemez.

Yalnızlaştırma

Bir partner, mağdurun çevresindeki kişileri uzaklaştırmaya çalışır. Kişi, zamanla yalnızlaşır ve yalnızca sevgilisi tarafından sevildiği ve önemsendiği düşüncesine kapılır. Bu yalnızlık hali, mağdurun psikolojik şiddete daha kolay maruz kalmasına yol açar.

Mansplaining

Bir partner, mağdurun düşüncelerini ve yetilerini küçümseyerek sürekli olarak kendisini yüceltir. Bu, mağdurun kendisini yetersiz ve değersiz hissetmesine neden olabilir.

Aşırı Kıskanlık

Aşırı kıskanlık, normal kıskanlık ile sınırları aşarak, kişiyi kısıtlamaya, takip etmeye ve sosyal ilişkilerini engellemeye kadar varabilir. Bu, bireyin yaşam kalitesini ciddi şekilde düşürür.

Psikolojik Şiddetle Nasıl Başa Çıkılır?

Psikolojik şiddet ile başa çıkma süreci birkaç aşamadan oluşur:

Psikolojik şiddetin farkına varılması: İlk adım, yaşanan durumun normal olmadığı ve psikolojik şiddetin varlığının kabul edilmesidir.

Durumun açıkça ifade edilmesi: Eğer karşı taraf şiddetin farkında değilse, ona en basit haliyle durumu anlatmak önemlidir.

İletişimin kesilmesi: Karşı taraf farkında olmasına rağmen durumu normalleştiriyor veya geçiştiriyorsa, iletişim kesilmelidir.

Özbenlik, özsaygı ve özşefkatin onarılması: Zarar gören birey, özsaygı ve sınırlar üzerinde çalışmalıdır. Psikolojik şiddetin etkilerini ortadan kaldırmakta yetersiz kalan kişiler, uzmanlardan destek almalıdır.

Psikolojik şiddet, fiziksel şiddet kadar yıkıcı olabilir ve bireylerin uzun vadede ruhsal sağlıklarını olumsuz etkileyebilir. Bu nedenle, romantik ilişkilerde psikolojik şiddet konusunda farkındalık oluşturulması ve mağdurların destek alması çok önemlidir.