İlişkiler; pembe gözlüklerle, olumsuzlukları görmezden gelerek başlarken bir süre sonra öncesinde sorun etmediğiniz şeyler görülmeye ve sorun etmeye başlanır. Peki ne değişiyor da kendimizi sorunlarla boğuşurken buluyoruz? Öncelikle sevgiliyken, sözlüyken, nişanlıyken ya da evlenmeden önce böyle değildi düşünceleri sarar zihninizi. İlişki başlamadan önce karşınızda biri vardır ve çoğunlukla dış görünümü hoşunuza gittiği için birlikte olmak istiyorsunuzdur. İlişki başladığında sizin zihninizde oluşturduğunuz profil ile gerçekte olan kişinin karakterinin çatışmaya başladığını fark etmeye başlarsınız. Aslında ona yüklediğiniz anlamlar değişmeye başlar. Bu çoğu zaman sancılı bir süreçtir. Bazen farklılıkları görüp ayrılma kararı alırken çoğu zaman ben onu değiştiririm ya da zamanla değişir gibi düşüncelere kapılır kişiler. Peki gerçekten değişir mi ya da değişeceğine inanıyor musunuz yoksa yalnızca hayatıma onunla devam etmek istiyorum hissi mi ağır basıyor? Peki her şeye rağmen devam ettirmek istediğiniz bu ilişkide ne oluyor da anlaşılmıyorsunuz?

İlişkilerde partnerler arasında çıkan problemlerin çoğunun altında yatan sebep şeffaf iletişim kuramamak. Şeffaf iletişim kuramayan çiftler birbirini anlamıyor, dinlemiyor, partnerinin ihtiyaçları nedir bilmiyor, kendi de bunları ifade edemiyor. Tüm bunların yanı sıra kendi bu ilişkiden ne bekliyor bilemiyor, dile getiremiyor. Açık bir iletişim kuramayan çiftler beklentileri gerçekleşmediğinde hayal kırıklığı yaşamaya başlıyor. Dile getirilmeden yaşanan bu durumlar yavaş yavaş kişide anlaşılmadığı, önemsenmediği, ilişkide görülmediği düşüncesiyle birlikte değersizlik hissi oluşturabiliyor. Bunu yanı sıra partnerler şeffaf ve açık bir iletişim yerine birbirlerinin zihnini okumaya başladığında süreci daha da kronikleştirebiliyorlar. Peki nedir bu zihin okuma? Bilişsel çarpıtma türlerinden biri olan zihin okuma, başkalarının duygu ve düşünceleri hakkında temeli olmayan varsayımları içermektedir. Kişi karşısındaki ile iletişim kurmak, süreci sağlıklı bir şekilde şeffaf ve açık olarak yürütmek yerine gerçekliği olmayan varsayımlarda bulunur. Bu da çiftler arasında sorunları çözmek, birbirini anlamaya çalışmak yerine, kendi zihninde bu süreci başlatıp bitirmelerine ve çoğunlukla süreci yanlış ve gerçek dışı yönetmelerine neden olur. Bu durum ilişkilerde krizlere yol açabiliyorken bazı durumlarda çiftlerin birbirinden uzaklaşmasına ve ilişkilerin sonlanmasına neden olabilmektedir.

Sonuç olarak, çiftlerin şeffaf ve açık iletişim kurmamaları ortaya sorunlar çıkararak ilişkilerde anlaşılmıyorum, değer görmüyorum hissini arttırarak, ilişkileri çıkmaza sokabilmektedir. Özellikle de bu sürece bir de zihin okuma eklenince kişiler açık ve şeffaf iletişim yerine zihin okumalarla sorularını kendileri cevaplandırmakta ve bu da anlaşılmama hissini kuvvetlendirmektedir. Çiftler arasındaki en büyük ihtiyaçlardan olan değer kabul görme ve anlaşılma ihtiyaçlarının karşılanmaması zamanla partnerlerin sorunların karşısında iletişim kurmamaları sonucu partnerini yok sayma ya da birbirinden soğuma ve uzaklaşmayla sonuçlanabilmektedir.

Peki yukarıdaki sorunları yaşıyorsak ne yapmalı? Oluşabilecek sorunları nasıl engellemeli? Öncelikle kendinizi tanıyarak ve ilişkiye nasıl baktığınızı sorgulayarak bu sürece başlayabilirsiniz. İlişki benim için ne anlam ifade ediyor? İlişkiden beklentilerim neler? Bu soruları cevapladıktan sonra, ilişkimde şeffaf ve açık iletişim kuruyor, kurabiliyor muyum? Partnerimden beklentilerim neler? O bu beklentilerin ne kadarını karşılıyor? Onun benden beklentileri neler? Ben bu beklentilerin ne kadarını karşılıyorum? İlişkimde anlıyor ve anlaşılıyor muyum? Kendimi açık bir şekilde ifade edebiliyor muyum? Partnerim bana kendini açık şekilde ifade edebiliyor mu? Bu soruları cevaplayarak zihninizde ilişkiye sizin ve partnerinizin yüklediği anlamı anlayabilir, ilişkide partnerinizin neyi nasıl ve neden yaptığı konusunda zihin okuma yapmak yerine açık ve şeffaf iletişimi tercih ederek “anlaşılmama” hissinin üstesinden gelebilirsiniz. Unutmayın ki, üstü örtülen her duygu ileride hiç olmadık bir anda daha büyük bir şekilde ortaya çıkacaktır. Duygularınızı ötelemek yerine dile getirerek, ilişkide kendinizi açık ve net bir şekilde ifade etmek hem anlaşıldığınızı hissettirecek hem de partnerinizin sizi anlamasını sağlayacaktır.

Peki ben olmayı etkileyen unsurlar neler? Bunların biz olmaya etkileri neler?

İlişkide ben ve biz dengesinin kurulması gerekir mi? Gerekiyorsa bu dengeyi nasıl kuracağız? Bu yazıda tam da bunlardan bahsediyor olacağız.

“Ben” olabilmek; toplumda kendini ifade edebilmek, kendini tanımak, neyi sevip neyi sevmediğini bilmek, sınırlarını çizebilmek, istemediğin bir durumda hayır diyebilmek, kendinle vakit geçirebilmek, kendini sevmektir. Çocukluğumuz “ben” olabilmemizde büyük öneme sahiptir. Nasıl bir ailede büyüdük? Ebeveynlerimiz olaylara nasıl tepki verirdi? Aldığımız bir sorumluluğu yapmadığımızda nasıl bir tepki ile karşılaştık? Tüm bunlar ilişkiyi nasıl yaşayacağımız hakkında bilgi vermektedir aslında. Bir problemle karşılaştığınızda çözmeye çalışan mı yoksa problemden kaçan mı olmayı tercih ediyorsunuz? Sorumluluk almak kendisine zor gelen kişi muhtemelen ilişkinin de sorumluluğunu almakta zorlanacaktır.

İlişkide “biz” olabilmek ise ben olarak var olabildiğin ilişkide biz çatısı altına girebilmek, hayatını biz olabildik dediğin kişiyle paylaşmaktır aslında. Sağlıklı “ben” olabilen iki kişinin “biz” olabilmesi iki tarafın istemesi dahilinde kolaylaşırken, ben olmayı bencilliğe çeviren partnerle imkânsız hale gelebilmektedir. İlişkide biz olmak, ben olmayı yitirmeden biz olabilmektir. Ben olmak ve bencillik çoğunlukla karıştırılmaktadır. Ben olmak; kendini tanıyan, sınırlarını çizebilen, hayır diyebilen, kendini ifade edebilen biri olmak iken, bencillik yalnızca kendi istekleri ve çıkarları doğrultusunda hayatına yön vermektir. İki terim birbirinden oldukça farklı olmasına rağmen kavram karmaşası sıklıkla yaşanmaktadır. Sağlıklı “ben” olabilmek ilişkide sağlıklı “biz” olabilmeyi sağlamaktadır.

Çift olarak paylaştığınız hayatı etkileyen ya da etkileyebilecek konular hakkında ortak bir karar almaya istekli olup, bunu hayata geçirebilmek biz olduğunuzun göstergelerindendir. Size zarar verecek bir duruma karşı bir olabilmek. Zaman zaman bu çiftlerden birinin çok da tercih etmeyeceği bir seçenek de olsa fedakârlık yapabiliyor olmak. Biz olabilmek ve bunu sürdürebilmeyi sağlayan en önemli etken ise bu sürece karşılıklı olarak emek verip, katkı sağlayabilmektir. Çiftlerden birinin sürekli fedakârlık yaparak biz olmayı ayakta tutmaya çalışması, bir süre sonra ilişkiyi sürdürme sorumluluğunu tek kişiye yükleyeceği için, sorunların baş gösterdiği bir ilişki ve sonrasında kaçınılmaz ayrılığı getirebilmektedir.

Sonuç olarak; sağlıklı bir ilişkide ben ve biz olabilmenin önemi büyüktür. İlişkinin seyrine doğrudan etki eden durumlardır. Ben olabilen kişi ilişkide biz olmayı da büyük ölçüde sağlayabilecektir. Ben olabilen kişi kendini tanıyan, sınırlarını çizebilen, şeffaf iletişim kurabilen biri olmasıyla birlikte biz olabilmek için de çabalayacaktır. Çünkü sağlıklı bir ilişkide biz olmak büyük önem taşımaktadır.

Peki ilişkide biz olabilmek için neler yapılabilir?

Öncelikle ilişkide ben olmayı öğrenmeliyiz. Kendini keşfettiğin bu adım, partnerinle biz olurken nasıl davranacağını da şekillendirecektir. Şeffaf iletişim kurabilmek ve duygularını rahatça ifade edebilmek biz olma noktasında öne çıkmaktadır. Partnerinle duygu ve düşüncelerini şeffaf bir şekilde paylaşarak seni neyin üzdüğünü, neyin o an mutlu ettiğini paylaşarak birbirinizle empati kuracak, anladığını ve anlaşıldığını düşündüğün ilişkide biz olmaya daha da önem vermek istediğini fark edeceksin.

Partneriniz bir konuda ısrar ediyor ya da o durumu tamamen reddediyorsa kendi görüşünüzü diretmek yerine, onun bu konuya neden böyle bir tepki verdiğini anlamak ve duygularını anlamlandırmak yine biz olma duygusunu artıracaktır.

Bir eşya alırken ya da bir yere giderken kendi isteğinizi diretmek yerine partnerinizle ortak bir karar vermeye çalışmak süreci çıkmaza sokmanız yerine kurduğunuz sağlıklı iletişim ve iş birliği ile ortak bir karar vermenizi sağlayacak, biz olma bilincini güçlendirecektir.

Ve son olarak, ben olabildiğiniz gibi partnerinizin de ilişkide kendi olabilmesini desteklemek ve verilen kararları ortak yarar sağlayacak şekilde vermek “biz” olmanızı sağlayacaktır.

Psikoloji kaynağını felsefe ve biyolojiden almaktadır. Bu terim ise Yunanca “Psyche” kelimesinden gelmektedir. Psyche’nin anlamı ruh ve akıldır. Felsefe alanının psikolojiye katkıları çok olmuştur. Felsefenin önemli isimlerinden Sokrates ve Aristoteles’in psikolojinin gelişmesinde büyük katkısı olmuştur. Psikoloji, canlıların, özellikle insanların davranışlarını ve bu davranışların oluşumunu tanımaya çalışan bir bilimdir. İnsan davranışlarının tanınması, anlaşılması ve değiştirilmesini amaçlayan disiplinlerin özünde insan doğasıyla ilgili öngörüler yer almaktadır.

Psikoloji insan davranışlarını ve bu davranışların altında yatan sebepleri belirlemeye çalışır. Bu açıdan psikoloji, psikolojik rahatsızlıklar ve çözüm süreciyle ilgilenir. Bu durum, psikolojinin daha çok sorunlar ya da hastalarla ilgilenen bilim dalı olduğu algısı oluşturmuştur. Fakat bu algı son yıllarda eleştirilmeye başlanmıştır. İnsanların yaşamlarını anlamlı kılmak ve insanların potansiyellerini açığa çıkarmak adına çalışmalar, araştırmalar yapılmaya başlanmıştır.

Son yıllarda Seligman tarafından Pozitif Psikoloji kavramı öne çıkarılmıştır. Fakat temelleri eskilere dayanmaktadır. Özellikle insancıl psikoloji akımının öncüleri olarak bilinen Rogers, Maslow ve Fromm gibi yazarların çalışmaları bu alanın öncüleri olarak kabul edilebilir (Aydın, Yılmaz, Altınkurt 2013). Pozitif psikolojinin amacı, kişiler ve toplumların psikolojik iyi oluşuna ve genel iyi olma haline katkı sağlamak için kişisel özellikleri ve eğilimleri anlamaya çalışmaktır. Pozitif psikoloji, olumlu psikolojik büyüme ve refaha ulaşmanın anlamı üzerinde durmaktadır.

Csikszentmihalyi’ye göre pozitif psikolojinin üç temel çıkış noktası vardır:  

1. Çok basit bir şekilde, insan olmanın ne anlama geldiği ile ilgili yeni bir imaja ihtiyaç vardır. Çünkü insan kendi kimliği hakkında, oldukça şizofrenik bir bakış açısına sahiptir.  
2. İnsanlar kendilerini, evrenin efendileri ve yaratılışın en yüce amacı olarak düşünmektedirler.  
3. İnsanoğlu kendini, hırs ve şehveti tarafından kontrol edilen organizmalar olarak tanımlama eğilimindedir (Aydın, Yılmaz, Altınkurt 2013).

Pozitif deneyimler, pozitif kişisel beceriler ve pozitif yönler hayat kalitesini artırır ve hastalıkları önler. Özellikle hayatın baskı kurduğu ve anlamsız olarak algılandığı zamanlarda bu durum kişiyi etkiler (Seligman, Csikszentmihalyi 2014). Pozitif Psikoloji iyi hissetmek ve kötü hissetmeye odaklanır (Krentzman, 2013). Pozitif psikoloji ile gündeme gelen bir başka kavram ise iyi oluştur. Psikolojik iyi oluş, bireyin kendi yeteneklerinin farkında olması, yaşamında oluşan stresin üstesinden gelebilmesi, iş yaşamında üretken ve faydalı olabilmesi ve yeteneklerinin doğrultusunda toplumuna katkı sağlayabiliyor olmasıdır. İyi oluştan kastedilen ruh sağlığı yerinde olan insandır. Pozitif psikolojide mutluluğun psikolojisini çözümlemeye çalışır, aynı zamanda da psikolojik iyi oluş üzerine kafa yoran yeni bir alandır.

Psikolojik iyi oluş dediğimiz kavram mutluluğun bir çeşididir aslında. Erdemlere dayalı, yaşamın amacı ve anlamını bulmayı esas alan bir mutluluk anlayışıdır. İyi oluş seviyesi yüksek insanlar, diğer insanlarla ilişkileri iyidir, günlük yaşamın stresiyle başa çıkabilir, yaşamlarında anlam ve amacı bulmuşlardır. Bu bireylerin öz saygıları yüksektir. Kendilerini olduğu gibi kabul ederler. Hayatı bir öğrenme ve gelişim süreci olarak görmektedirler. Bu özellikler geliştirilebilir. Kişi kendinde iyi oluşu geliştirebilir. Farkındalık oluşturabilir.

Yapılan araştırmalara göre, iyi oluş sağlığı olumlu yönde etkileyebileceği, öznel iyi oluş seviyeleri yüksek olan bireylerin daha sağlıklı olabilecekleri ve bu bireylerin diğerlerine göre daha az olumsuz fiziksel belirtilere sahip oldukları gözlemlenmiştir. Aynı zamanda, iyi oluşu yüksek bireylerin, yaptıkları işlerden daha fazla memnuniyet duydukları ve iyi oluşu seviyeleri düşük olan bireylere göre daha fazla gelir elde ettikleri görülmektedir. Yüksek düzeyde iyi oluş, bireylere sadece bireysel değil aynı zamanda toplumsal yararlar da sağlamaktadır. İyi oluş düzeyi yüksek olan bireylerin, daha özgüvenli davrandıkları ve toplumsal gönüllülük çalışmalarına daha fazla katılım sağladıkları belirtilmektedir (Yalçın, 2014).

Üniversite öğrencileri üzerinde yapılan araştırmada, hem arkadaşlık hem de romantik ilişkilerde kaygı ve kaçınma arttıkça psikolojik iyi oluş düzeyinin düştüğü saptanmıştır. Psikolojik iyi oluş, aynı zamanda bağlanma ve ilişki değişkenlerinde de önemli yer tutmaktadır (Erdem, Kabasakal 2015).

Özet

Psikoloji, insan duygu, düşünce ve davranışlarını inceler. İnsanlar dünyayı nasıl algılıyor? İnsan nasıl düşünüyor? Düşünme süreçleri nelerdir? gibi sorulara cevap arar. Psikolojinin birçok alt dalı vardır. Pozitif psikoloji ise bunlardan biridir. Pozitif psikoloji, insan nasıl mutlu olur? İyi oluş etkenleri nelerdir? gibi sorulara cevap arar. İyi oluş, erdemlere dayalı, yaşamın amacı ve anlamını bulmayı esas alan bir mutluluk anlayışıdır. İyi oluş seviyesi yüksek insanlar, diğer insanlarla iyi ilişki içindedir, günlük yaşamın stresiyle başa çıkabilir, yaşamlarında anlam ve amacı bulmuşlardır. İyi oluş sonradan geliştirilebilir. Hayat kalitesini yükseltmek isteyen kişiler iyi oluş seviyelerini artırmalıdırlar. Yapılan araştırmalarda iyi oluş seviyesi yüksek olan kişilerin, insanlarla olan ilişkilerinde iyi, hayatta özerk, mutlu ve amaçları olan kişiler olduğu göstermiştir.

Kaynakça

• Aydın, A., Yılmaz, K. ve Altınkurt, Y. (2013). Eğitim yönetiminde pozitif psikoloji. International Journal of Human Sciences, 10(1), 1470-1490.  
• Erdem, Ş., Kabasakal, Z. (2015). Psikolojik İyi Olma Ve Yetişkin Bağlanma Boyutları. Eğitim ve Öğretim Araştırmaları Dergisi, 2146-9199.  
• Krentzman, A. R. (2013). Review of the application of positive psychology to substance use, addiction, and recovery research. Psychology of Addictive Behaviors, 27(1), 151-165.  
• Seligman, M. E. P., Csikszentmihalyi, M. (2014). Positive Psychology: An Introduction. In: Flow and the Foundations of Positive Psychology. Springer, Dordrecht.  
• Yalçın, İ. (2014). İyi Oluş ve Sosyal Destek Arasındaki İlişkiler: Türkiye’de Yapılmış Çalışmaların Meta Analizi. Türk Psikiyatri Dergisi, 25.