Borderline Kişilik Bozukluğu ve Erken Deneyimler

Borderline kişilik bozukluğu (BKB), çocuklukta yaşanan bu erken deneyimlerin yetişkinlikteki ruhsal yaşama nasıl yansıdığını en çarpıcı biçimde gösteren psikopatolojilerden biridir. Duygusal dalgalanmalar, dürtüsellik, kimlik karmaşası ve yoğun kişilerarası çatışmalarla karakterize edilen BKB, bireyin hem kendi iç dünyasında hem de sosyal ilişkilerinde ciddi zorluklar yaşamasına neden olur. Borderline bireyler için duygular genellikle uç noktalarda yaşanır: yoğun sevgi ve bağlılık bir anda öfke, hayal kırıklığı ve kopuşa dönüşebilir. Bu keskin geçişler, ilişkileri sürdürülebilir olmaktan çıkarır ve bireyin yalnızlık hissini derinleştirir.

Terk Edilme Korkusu ve İlişki Döngüleri

BKB’nin merkezinde çoğu zaman yoğun bir terk edilme korkusu yer alır. Bu korku, ilişkilerde aşırı bağlanma, karşı tarafı idealleştirme ya da en ufak bir hayal kırıklığında ani kopuşlar şeklinde kendini gösterebilir. Kimi zaman birey, terk edilmemek için kendi sınırlarını yok sayarken; kimi zaman da incinmemek adına ilişkileri kendi eliyle sonlandırabilir. Bu döngü, bireyin hem başkalarına hem de kendisine olan güvenini zedeler. Toplumda borderline kişilik bozukluğu sıklıkla “aşırı dramatik”, “dengesiz” ya da “zor insan” gibi etiketlerle anılsa da bu tanımlamalar, yaşanan ruhsal mücadelenin derinliğini görmezden gelir. Oysa BKB, bireyin bilinçli olarak seçtiği bir durum değil; biyolojik yatkınlıklar ile erken çevresel deneyimlerin etkileşimi sonucu ortaya çıkan karmaşık bir ruhsal tablodur.

Ebeveyn Tutumlarının Kişilik Üzerindeki Etkisi

Bu noktada ebeveynlerin rolü kritik bir önem taşır. Kişilik gelişiminin temellerinin atıldığı çocukluk döneminde, ebeveyn-çocuk ilişkisi bireyin kendilik algısını ve duygusal düzenleme becerilerini doğrudan etkiler. Borderline kişilik bozukluğunun gelişiminde sıklıkla fiziksel ya da duygusal istismar, ihmal, aile içi şiddete tanıklık, ebeveynler arası yoğun çatışma ve güvenli bağlanmanın eksikliği gibi faktörler ön plana çıkar. Duygusal olarak tutarsız, aşırı eleştirel ya da reddedici ebeveyn tutumları, çocuğun “sevilmeye değer” bir benlik algısı geliştirmesini zorlaştırır. Özellikle çocuğun duygularının küçümsenmesi, yok sayılması ya da cezalandırılması, bireyin ilerleyen yaşlarda kendi duygularını tanımakta ve düzenlemekte güçlük yaşamasına zemin hazırlar.

Bağlanma Kuramı ve Risk Faktörleri

Bowlby’nin bağlanma kuramı, erken dönemde kurulan ebeveyn-çocuk bağının yetişkinlikteki ilişkilerin temelini oluşturduğunu vurgular. Güvensiz bağlanma stilleri, borderline kişilik bozukluğunun en belirgin risk faktörlerinden biri olarak kabul edilir. Çocuğun ihtiyaçlarına duyarsız, tutarsız ya da cezalandırıcı bir ebeveynlik ortamında büyümesi; kimlik karmaşası, yoğun terk edilme kaygısı ve kişilerarası güvensizlikle sonuçlanabilir. Bu bireyler için ilişkiler, güvenli bir bağlanma alanından çok; sürekli tehdit altında hissedilen kırılgan yapılar haline gelir.

Ebeveynlik Tarzları ve Psikolojik Dayanıklılık

Ebeveynlik tutumlarını anlamak için Baumrind’in tanımladığı ebeveynlik tarzları önemli bir çerçeve sunar. Otoriter ebeveynlik, yüksek kontrol ve düşük duygusal sıcaklıkla karakterizedir; ceza, baskı ve katı kurallar bu yaklaşımın merkezindedir. İzin verici ebeveynlik ise yüksek sıcaklık ancak düşük sınırlarla tanımlanır ve çocuğun öz-düzenleme becerilerinin gelişimini olumsuz etkileyebilir. Otoritatif ebeveynlik ise hem sınır koyan hem de duygusal olarak destekleyici bir yaklaşım sunar. Araştırmalar, otoritatif ebeveynliğin çocukların duygusal dayanıklılığını artırdığını ve borderline kişilik bozukluğu riskini azalttığını göstermektedir.

Erken Müdahale ve Koruyucu Faktörler

Borderline kişilik bozukluğunun önlenmesinde ve etkilerinin azaltılmasında erken müdahaleler hayati öneme sahiptir. Bağlanma temelli yaklaşımlar, ebeveyn-çocuk ilişkisini güçlendirmeyi hedeflerken; mentalizasyon temelli müdahaleler ebeveynlerin çocuğun duygusal dünyasını anlamasını ve yansıtmasını destekler. Aile psiko-eğitimi, ebeveyn beceri eğitimleri ve tutarlı, şefkatli bir bakım ortamı; çocuklarda koruyucu faktörlerin gelişmesine katkı sağlar. Bu koruyucu unsurlar, olumsuz yaşam deneyimlerinin uzun vadeli etkilerini hafifletebilir.

Sonuç: Farkındalık ve Önleyici Ruh Sağlığı

Sonuç olarak borderline kişilik bozukluğu, çocuklukta yaşanan ebeveynlik deneyimlerinin yetişkin ruh sağlığı üzerindeki etkilerini açıkça gözler önüne seren bir örnektir. Olumsuz ebeveynlik tutumları ve ebeveyn psikopatolojisi riski artırırken; sıcak, destekleyici ve tutarlı ebeveynlik bu riski önemli ölçüde azaltır. Bu nedenle ebeveynlik yaklaşımlarını erken dönemde desteklemek, yalnızca bireysel iyilik halini değil, toplumsal ruh sağlığını da güçlendiren koruyucu bir adımdır. Borderline kişilik bozukluğunu anlamak, suçlayıcı etiketlerin ötesine geçerek; şefkat, farkındalık ve önleyici ruh sağlığı çalışmalarına alan açmak anlamına gelir.

Kültür Kavramı ve Birey Üzerindeki Etkileri

Kültürel psikolojiyi anlamanın ilk adımı, kültürün ne olduğunu ve birey üzerindeki etkilerinin nasıl ortaya çıktığını kavramaktır. Kültür; bir toplumun tarih boyunca geliştirdiği değerleri, davranış kalıplarını, geleneklerini ve inanç sistemlerini kapsar. Bu unsurlar kuşaktan kuşağa aktarılır ve birey farkında olmadan bu kültürel çerçeve içinde düşünmeyi öğrenir. Örneğin, bir çocuğun “başarı” denildiğinde aklına gelen şey kültüründen büyük ölçüde etkilenir. Bazı kültürlerde başarı bireysel çabayı ve bağımsızlığı temsil ederken, bazı kültürlerde aileyi gururlandırmak veya toplumsal uyumu sürdürmek anlamına gelebilir.

Duyguların Kültürel Olarak Düzenlenmesi

Kültürün psikolojik süreçleri nasıl etkilediğini günlük yaşam örneklerinde açıkça görebiliriz. Örneğin, duyguların ifade edilmesi her kültürde aynı değildir. Japonya gibi ilişkisel uyuma önem veren kültürlerde öfkeyi açıkça göstermek sosyal dengeyi bozacağı için hoş karşılanmaz. Buna karşılık Amerika’da kişinin duygularını ifade etmesi samimiyet ve özgüven göstergesi sayılır. Dolayısıyla bir Amerikalı için “konuş ve duygunu belli et” doğal bir davranış iken, bir Japon için aynı davranış sosyal açıdan riskli olabilir. Bu farklılık, aslında duyguların biyolojik olarak aynı şekilde hissedilmesine rağmen kültürel normlara göre farklı şekilde düzenlendiğini gösterir.

Benlik Algısı ve Kültürel Bağlam

Benzer biçimde benlik algısı da kültürel bağlamdan bağımsız değildir. Bireysel kültürlerde yetişen bireyler kendilerini kişisel özellikleriyle tanımlarlar: “Bağımsızım, girişkenim, yaratıcıyım.” Bu tür kültürlerde kişinin kendi hedefleri ve içsel motivasyonları ön plandadır. Ancak Türkiye gibi bazı toplulukçu eğilim gösteren ülkelerde benlik daha ilişkisel temellere dayanır: “Aileme bağlıyım, uyumlu biriyim, sorumluluk sahibiyim.” Bu fark, karar verme süreçlerinden kariyer hedeflerine kadar birçok alanı etkiler. Örneğin, toplulukçu bir kültürde yetişen genç bir yetişkin iş seçiminde ailesinin beklentilerini dikkate alma eğilimindeyken, bireysel kültürde yetişen biri kendi kişisel tatminini daha ön planda tutabilir.

İyi Oluş Kavramının Kültürel Boyutları

İyi oluş (well-being) kavramı da kültürden kültüre önemli ölçüde değişkenlik gösterir. Amerika’da yapılan araştırmalar bireysel mutluluk, özgürlük, kişisel başarı ve bağımsızlığın iyi oluşun temel belirleyicileri olduğunu gösterirken; Türkiye, Güney Kore veya Hindistan gibi ilişkisel kültürlerde iyi oluş daha çok aile desteği, sosyal ilişkilerin kalitesi, ait olma duygusu ve toplumsal uyum üzerinden tanımlanır. Bu nedenle, Türkiye’de sosyal ilişkilerinde çatışma yaşayan biri kendini mutsuz ve yalnız hissedebilirken, bireyselliğin baskın olduğu kültürlerde bir dönem yalnız kalmak normal ve hatta kimi zaman “kendini keşfetmek” için gerekli bir süreç olarak görülür.

Kültürel Psikolojinin Bütüncül Yaklaşımı

Tüm bu örnekler, kültürün bireyi görünmez yollarla şekillendirdiğini göstermektedir. Kültürel psikoloji, bu görünmez etki alanını görünür kılmayı amaçlar. İnsan davranışlarını yalnızca bireysel özellikler üzerinden değil, bireyin içinde yer aldığı kültürel bağlamla birlikte ele alır. Böylece psikolojik süreçlerin daha doğru ve bütüncül bir şekilde anlaşılmasına katkı sağlar.

Sonuç

Sonuç olarak kültür, insanın kim olduğunu, dünyayı nasıl algıladığını, neye değer verdiğini ve hatta hangi davranışı “doğru” bulduğunu belirleyen güçlü bir yapıdır. Kültürel psikoloji ise bu yapının birey üzerindeki etkilerini anlamak için önemli bir bilimsel mercek sunar. Kültürün sessiz fakat güçlü etkilerini fark etmek, hem kendimizi hem de başka kültürlerden insanları daha iyi anlamamıza yardımcı olur.

Kaynakça

Suh, E. M., & Oishi, S. (2002). Subjective Well-Being Across Cultures. Online Readings in Psychology and Culture, 10(1). https://doi.org/10.9707/2307-0919.1076

Bugün biliyoruz ki, beyin dışarıdan gelen verileri yalnızca kaydetmekle kalmaz; onları önceki deneyimlerimiz, beklentilerimiz, duygusal durumumuz ve inançlarımızla birleştirerek anlamlı hâle getirir. Nobel ödüllü nörobilimci Eric Kandel’in sinaptik plastisite üzerine yaptığı kapsamlı çalışmalar, her yeni deneyimin ve tekrarlanan düşüncenin nöronlar arasında yeni bağlantılar oluşturduğunu gösteriyor (Kandel, 2014). Bu bulgu, aklımızdan geçen her düşüncenin beynimizin fiziksel yapısında biyolojik bir iz bıraktığı anlamına gelir. Düşünmek soyut bir faaliyet değil, bedenimizde gerçekleşen kimyasal ve elektriksel bir olaydır. Bir düşünce ne kadar tekrar edilirse, o düşünceye karşılık gelen sinirsel yol o kadar güçlenir ve kalıcılaşır.

Algı araştırmaları da beynin bu aktif rolünü doğrular niteliktedir. “Görmek” sandığımız kadar basit bir duyusal süreç değildir; çoğu zaman gözlerimizden çok beynimiz görür. Oğuz Adanır’ın belirttiği gibi, algıladığımız görüntünün önemli bir kısmı zihnimizin tamamladığı yorumlardan oluşur (Adanır, 2015). Gözler yalnızca ham veriyi toplar; asıl iş, bu veriyi geçmiş deneyimler ışığında düzenleyen beyindedir. Bu nedenle aynı olayı gören iki kişi, tamamen farklı yorumlara ulaşabilir. Çünkü her biri, beyninin ürettiği kendine özgü gerçekliğin içinde yaşar.

Düşüncelerin Beyindeki Etkisi

İşte tam bu noktada düşüncelerin gücü belirleyici bir hale gelir. Beyin, sık tekrarlanan düşünceleri yalnızca bilişsel düzeyde değil, duygusal ve fizyolojik düzeyde de işler. “Yapabilirim” düşüncesi ile “başaramam” düşüncesi, beyinde farklı sinir ağlarını aktive eder. Bu farklı aktivasyon biçimleri motivasyon, stres düzeyi, davranış eğilimleri ve uzun vadeli yaşam yönelimleri üzerinde etkili olur.

Bunun en çarpıcı örneklerinden biri plasebo etkisidir. Bir tedavinin işe yarayacağına inanmak bile beyinde gerçek biyokimyasal iyileşme süreçlerini başlatabilir (Benedetti, 2014). Bu durum, zihinsel beklentilerin beden üzerinde ölçülebilir sonuçlar yaratabileceğini gösterir.

Zihinsel İmgeler ve Beynin Prova Mekanizması

Zihinsel imgeler yani hayal kurma ve zihinde canlandırma bu bağlamda özel bir önem taşır. Çoğu zaman romantik ya da çocukça bir eylem gibi görülen hayal kurmak, nörobilimsel açıdan beynin geleceği prova etme biçimidir. Yapılan araştırmalar, hayal edilen bir eylemin beyinde gerçek bir eylemde aktif olan alanlarla kısmen aynı bölgeleri harekete geçirdiğini ortaya koyuyor.

Spor psikolojisinde yapılan çalışmalar, sporcuların yalnızca zihinsel antrenmanla performanslarını artırabildiğini göstermiştir. Beyin, zihinde canlandırılan bu “provaları” gerçek deneyimden tamamen ayırt etmeyebilir; bu nedenle zihinsel imgeler, sinirsel yolları tıpkı gerçek uygulama gibi şekillendirebilir.

Zihin Gerçekliği Nasıl Kurar?

Tüm bu bulgular, popüler manifest söylemlerinden çok daha derin bir hakikate işaret ediyor: Zihin, dış dünyanın pasif bir yansıması değildir. Tam tersine, beynin aktif yorumlama süreçleri dünyayı nasıl algıladığımızı ve deneyimlediğimizi belirler. Düşüncelerimiz beynimizi şekillendirir; şekillenen beynimiz de gerçekliği algılayış biçimimizi dönüştürür.

Böylece “gerçeklik”, dışarıda duran sabit bir olgu olmaktan çıkar; zihinsel yorumlarımız, inançlarımız ve beklentilerimiz doğrultusunda sürekli yeniden kurulan dinamik bir süreç haline gelir.

Bu nedenle düşünce, yalnızca içsel bir akış değil, yaşamın yönünü etkileyen güçlü bir etkendir. İnsan çoğu zaman kendi içsel senaryosunu fark etmeden yaşar; ama bu senaryo duygularını, davranışlarını ve hatta bedenini şekillendirir. Zihnin nasıl çalıştığını anlamak, bu içsel senaryoyu bilinçli şekilde yeniden düzenleme fırsatı sunar. Sürekli şikâyet, olumsuz öngörüler veya korkulara odaklanan bir zihnin oluşturduğu senaryoyla; anlam, olasılık ve dengeyi merkezine alan bir zihnin senaryosu aynı değildir. Bu fark, hem psikolojik hem biyolojik düzeyde gerçek bir dönüşüm yaratabilir.

Sonuç

Sonuç olarak, gerçekliği yalnızca dış dünyada akan bir veri olarak değil, zihnimizin yorumladığı ve şekillendirdiği bir alan olarak gördüğümüzde, düşüncelerimize bambaşka bir gözle bakmaya başlarız. Zihnin gücünü fark etmek, yaşam deneyiminin duygusal, davranışsal ve fizyolojik boyutlarını değiştirebilir. Beynin kurduğu içsel dünyayı bilinçle yönlendirmek ise, hayatın akışını derinden dönüştürme potansiyeli taşır.

Pek çok insan, mutluluğu doğrudan haz ile eşleştirir. Daha fazla keyif, daha fazla zevk, daha fazla konfor… Ancak psikolojik araştırmalar ve yaşanmış deneyimler gösteriyor ki, haz duygusu geçici ve sığdır. Kısa süreli mutluluklar, geçici hazlar, hızla geçip gider; yerini tekrar eksiklik ve arayışa bırakır. Çünkü insan doğası gereği sürekli bir anlam arayışındadır. Bu anlam, yaşamın zorlayıcı yanlarında, acılarda ve kayıplarda bile insana direnme gücü verir.

Viktor Frankl’ın “İnsanın Anlam Arayışı” adlı eseri bu noktada bize çok önemli bir bakış açısı sunar. Frankl, insanın temel güdüsünün haz değil, anlam olduğunu söyler. Haz geçici, yüzeysel ve dışa bağımlıyken; anlam kalıcı, derin ve içten gelen bir güçtür. Frankl, Nazi toplama kamplarında yaşadığı korkunç deneyimler ışığında, en zor şartlarda bile hayatta kalmayı mümkün kılanın anlam arayışı olduğunu görmüştür. İnsan anlam bulduğunda, en ağır acılar bile katlanılabilir hale gelir.

Günlük hayatın hızlı temposunda çoğumuz, “Neden yaşıyorum?” ya da “Ne için mutlu olmalıyım?” sorularını sormadan ilerleriz. Bu da bizi yüzeysel sevinçlere, kısa süreli hazlara bağımlı kılar. Oysa anlam arayışı, sadece bizi boşluk ve mutsuzluktan korumaz; aynı zamanda yaşamı daha derin, daha değerli ve daha gerçek kılar. Anlamı bulduğumuzda, yaşadığımız her deneyim, her an, her zorluk birer öğretmen olur. Yaşam, sadece geçip giden zaman değil, anlamla yoğrulan bir yolculuğa dönüşür.

Anlamı bulmak, mutluluğu aramaktan çok daha derin bir yolculuktur. Çünkü mutluluk, dış koşullara bağlı olarak dalgalanabilir; ancak anlam, kişinin iç dünyasında kök salar ve yaşamın anlamını keşfetmek insanı ayakta tutar. Örneğin, anlamı olan bir iş yapmak, bir aileye bağlı olmak, ya da bir hedefe odaklanmak kişiye dayanma gücü verir. Kişi, yaşadığı sıkıntılara rağmen bu anlamlar uğruna mücadele eder ve bu süreçte gerçek bir iç huzuru yakalar.

Modern toplumda “mutlu olmanın” ölçütleri çoğunlukla maddi başarı, sosyal statü ya da popülerlik olarak algılanır. Oysa bu tür dışsal hedefler mutluluk getirmekte yetersiz kalabilir. Çünkü bu hedefler genellikle anlamdan yoksundur. İnsanlar, paranın, ünün ya da geçici zevklerin arkasından koşarken içlerindeki boşluğu dolduramazlar. O boşluğu dolduracak olan ise kendine has bir anlam yaratmak ve bu anlam doğrultusunda yaşamaktır.

Bazen anlam arayışı, hayatta karşılaştığımız zorluklar sayesinde şekillenir. Zor zamanlar, kayıplar, acılar bizleri kendi varoluşumuza dair sorgulamalara sürükler. Bu sorgulamalar sonucunda kişi, yaşadıklarının içinde bir anlam bulduğunda, yaşamı daha değerli ve kıymetli hale gelir. Frankl’ın da dediği gibi, “Anlamını bilen insan, her şartta yaşar.” İşte bu yüzden anlam, mutluluktan çok daha güçlü ve kalıcıdır.

Sonuç olarak, mutluluğun peşinden koşarken unutmamamız gereken şey, mutluluğun kendisinden çok ona yüklediğimiz anlamdır. Hayatın anlamını keşfetmek, bizi yüzeysel hazlardan ve geçici sevinçlerden kurtarır; kalıcı bir iç huzur ve doyum getirir. Çünkü gerçek mutluluk, yaşamı anlamlandırmakla başlar.

Üzgün olmak, yorgun hissetmek ya da tükenmişliği dile getirmek bile artık çevremiz tarafından “negatif” biri olmakla suçlanmamıza neden olabiliyor. Oysa duygular siyah-beyaz değildir. İnsan olmak, duyguların her tonunu yaşamayı gerektirir. Hayatın içinde tüm renkleri taşımak gerektiği gibi, duygularımızın da tüm tonlarına yer açmamız gerekir. Gökkuşağındaki renkler gibi; sadece neşeyi değil, üzüntüyü, yorgunluğu ve tükenmişliği de içinde taşıyabiliriz. Fakat sosyal medya üzerinden yayılan toksik pozitiflik kültürü, bizi “iyi olmak”tan çok daha uzağa taşıyor. Gerçek iyilikten koparıyor.

Peki nedir bu toksik pozitiflik?

Toksik pozitiflik, her durumda olumlu düşünmeyi dayatmak, olumsuz duyguları bastırmak anlamına gelir. Bu bastırma hali ise zamanla acılarımızı, üzüntülerimizi, hayal kırıklıklarımızı görünmez kılar. Yaşanmamış duygular, içimizde sıkışır kalır. Sağlıklı pozitiflikle toksik pozitiflik arasındaki fark burada ortaya çıkar.

Örneğin “Evet, şu an üzgünüm ama bu duygunun geçeceğini biliyorum.” cümlesi sağlıklı bir pozitifliğe işaret eder. Çünkü bu ifadede, kişi üzgün olduğunu inkar etmiyor. Duygusunu kabul ediyor ve içinde bir umudu da barındırıyor. Ancak “Boşver, güçlü ol”, “En azından o öldü, sen yaşıyorsun”, “Üzülme”, “Yeter ki gülümse” gibi sözler, duyguların üzerini örten ve onları geçersizleştiren toksik bir baskı yaratır.

Bu zorunluluğun kaynağı nedir peki?

Günümüzde sosyal medya bu baskının en güçlü kaynakları arasında. Kendini “yaşam koçu” ya da “motivasyon kaynağı” olarak tanıtan bazı influencerlar, duyguları bastırmayı adeta bir başarı kriteri gibi sunuyor. İnsanların acı yaşadıkları dönemlerde bile “duygularını belli etme”, “güçlü görün” gibi mesajlarla, kırılganlıklarımızı bir zayıflık olarak etiketliyorlar.

Bir diğer kaynak ise toplumun güçlü görünme beklentisi. Bu özellikle kadınlar ve gençler üzerinde daha baskın hissediliyor. Gençler için şu algı var: “Onlar bu ülkenin geleceği, güçlü olmak zorundalar.” Kadınlar içinse: “Her koşulda ayakta kalmalı, kimseye boyun eğmemeli, acılarını göstermemeli, dik durmalılar.”

Tüm bunların altında yatan temel düşünce şu olabilir: “İnsanlar başkalarının acılarını görmekte zorlanıyor.” Çünkü birinin üzüntüsünü görmek, kendi içimizdeki karanlıkla yüzleşmek anlamına gelebilir. Ve bu çoğu zaman rahatsız edici olabilir. Bu yüzden mutsuzluk, yorgunluk, çaresizlik ve kırılganlık görünmez kılınmak istenir.

Peki toksik pozitifliğin psikolojik etkileri nelerdir?

Bastırılan duygular zamanla tükenmişliğe yol açar. Ve biz bu tükenmişliği bile bastırmaya çalıştığımızda, çıkışsız bir döngü içinde kayboluruz. Sürekli mutluymuş gibi davranmak, gerçek duygularımızdan uzaklaşmamıza neden olur. Sosyal medyada sürekli gülen yüzler arasında kendini mutsuz hisseden biri, “Ben neden böyle değilim?” diye düşünür. Gerçekten mutsuzken bile gülen bir fotoğraf paylaşmak, içsel bir yetersizlik duygusu yaratabilir.

Ayrıca bu baskı, ikincil travmalara da yol açabilir. Örneğin yas tutarken bile güçlü görünme baskısı hissedilir. Oysa yas, bir kaybın ardından yaşanan en doğal süreçtir. Böyle bir dönemde “Boşver, ölümlü dünya” gibi geçiştirici cümleler duymak, kişinin yas sürecini sağlıklı bir şekilde yaşamasına engel olur.

Peki ne yapabiliriz?

İlk adım, duygulara alan açmak. Üzgün, öfkeli, kaygılı olmak da insani duygulardır. Bunları bastırmak yerine fark etmek ve yaşamak gerekir. Gerçek duygularımızı paylaşabileceğimiz güvenli ilişkiler kurmak çok önemlidir. Toksik pozitifliğe karşı farkındalık geliştirip, gerekirse sınır koyabilmek gerekir. Birine “Lütfen bana güçlü ol deme, bu duyguyu yaşamak istiyorum” diyebilmek, bir tür kendine saygı ifadesidir.

Bazen güçlü görünmek değil, incinmişliğimizi saklamadan var olmak daha cesurcadır. Yakın zamanda bir arkadaşım çok ağladığını söylediğinde, ona bunun son derece doğal olduğunu anlattım. Ağlamanın bir zayıflık değil, duygu ifadesi olduğunu söylediğimde şaşırdı. Bu bile, bize dayatılan “iyi görünmeliyim” baskısının ne kadar güçlü olduğunu gösteriyor.

Gerçekten iyi olmanın yolu, kendimizle bağ kurmaktan geçiyor. Duygularımın her birini olduğu gibi kabul etmek. Sağlıklı pozitiflikle toksik pozitiflik arasındaki farkı görebildiğimizde, hem kendimize hem de başkalarına karşı daha şefkatli olabiliriz. Bazen gülümsemek bir nezakettir, bazen ise içimizdeki hüznü yaşamak en büyük cesarettir.