Sürekli peşimizden bir atlı kovalıyor gibi yaşadığımız bu ömür, eğer içinde bir mana barındırmıyorsa, oradan buraya savrulan bir kumaş gibi yağmurdan çamurdan etkilenerek dallara taşlara sürterek belki de kendiliğinin parçalanmasıyla sonuçlanabiliyor. Çünkü başta da tasvir ettiğim gibi, nehrin içinde tutunacak bir dalınız yoksa ya da ayaklarınızı zemine basarak kendinizi orada tutamıyorsanız, her dalgadan ve her darbeden etkilenmeniz kaçınılmaz bir sonuç olacaktır.

İşte bu yüzden “an” dediğimiz şey bu denli kıymetli. Orada kalmak için çabalamazsak, başka yerlere savrulmaya mahkum oluruz; orada olmanın kıymetini anlayamaz yahut yaşayamazsak, sürekli arkamıza döner ve değerlendiremediğimiz fırsatları yaşayamadığımız günleri bir yük olarak sırtımızda taşımaya başlarız. Ne kadar pesimistik bir tablo değil mi? Gerçekten bu denli önemli mi hayatımızdaki anlar? Her birini göz ardı edip yola devam ettiğimizi zannederken aslında bunlara mı sebep oluyormuşuz diye bir durup bakmalı insanoğlu. Anda, bu yazıyı okuduğu o anda durup sormalı belki de.

Peki, başlamak için en çok ihtiyaç duyduğumuz şeyi, farkındalığımızı elde ettiysek, yola neyle devam edeceğiz? Neler yapabiliriz? Bu güne kadarki tecrübelerime dayanarak söyleyebilirim ki en etkili tekniklerden biri topraklama egzersizleridir (grounding exercises).

Bazı zamanlarda bedenimizin orada olduğunu biliriz, ama kendimizi başka bir şeyler düşünürken, başka sokaklarda gezerken buluruz; sanki orada değilmişiz gibi o ortamda geçen konuşmaları hiç duymamış, neler olduğunu anlayamamış bir halde buluruz. O anlarda kendimizi ortamdan kopmuş gibi hissederiz, fakat ne sebebini bilir ne de nedenlerini araştırırız; dikkatim dağılmış diyip tekrardan sohbete dahil olma telaşına düşeriz. Topraklama egzersizleri, kişinin dikkatini geçmişteki düşüncelerden, gelecekle ilgili kaygılardan veya yoğun duygusal dalgalanmadan çıkarıp mevcut ana yönlendirmeyi amaçlayan tekniklerdir. “Topraklama” denmesinin nedeni, kişiyi yeniden bedene, çevreye ve gerçek zamana “bağlamaya” çalışmasıdır (Therapia Psikoloji, 2022). Bedenimiz orada olsa da dikkatimizi uzaklaştırdığımız bu anlarda topraklama egzersizleri, dikkatimizi nefesimize, duygularımıza, bedensel hislerimize ve çevremizdeki somut şeylere odaklanarak geri getirir.

En sık kullanılan tekniklerden biri Baştan Ayağa Beden Farkındalığı (Body Scan) ve 5-4-3-2-1 Tekniğidir.

5-4-3-2-1 Tekniği:

Bulunduğunuz ortamda olduğunuzu, ortamda var olan şeylerle anlayacağınız bu egzersiz şu şekilde gerçekleşir: Etrafınıza iyice bakın ve gördüğünüz 5 şeyi bulun. Ardından 4 şeyi hissetmenizi (ayağınızın yere değdiğini, oturduğunuz yerin bedeninizle temasını), sonra 3 adet şeyi duymanızı, fark ettiğiniz 2 adet kokuyu duymanızı ve son olarak da 1 şeyi tatmanızı (ağzınızdaki bir tadı fark edebilirsiniz) isteyeceğiz.

Baştan Ayağa Beden Farkındalığı:

Dikkati sistematik şekilde bedenin farklı bölgelerine yönelterek anda kalmayı sağlayan bir mindfulness/gevşeme egzersizidir (Kabat-Zinn, 1990). Şu şekilde gerçekleşir: Rahat bir pozisyon alabilirsiniz, isterseniz oturabilir veya uzanabilirsiniz. Eğer daha rahat edecekseniz, odaklanmak için gözlerinizi de kapatabilirsiniz. Öncelikle nefesimizi fark ederek çalışmaya başlarız. Çeşitli nefes egzersizleriyle nefesimize odaklanır ve onu izleriz. Ardından uzun ve detaylı bir çalışma yaparak dikkatimizi bedende gezdiririz. Ayaklarımızdan, hatta parmak uçlarımızdan başlayarak parça parça yukarıya çıkarız (örn: ayak parmakları, taban, ayak bileği…). Her bölgede birkaç saniye durup oralarda neler olduğunu fark etmeye/hissetmeye çalışırız. En son kafamızı, hatta saç köklerimizi hissettikten sonra çalışmayı bitirirken tüm bedeninizi bir bütün olarak hissederek bulunduğunuz ortama geri dönün.

İki çalışmayı da detaylarıyla, hatta farklı çalışmaları da çeşitli kaynaklardan bularak uygulayabilirsiniz. Sağlıkla kalın…

Neden Terapist Olmayı Seçtik?

Üzerimize fazla gelindiğini düşündüğüm ve diğer çoğu mesleklere sorulmadığı için biraz da haksızlık olarak tanımladığım bir konuyla başlıyor kitap; Neden terapist olmayı seçtik? Bu hayli derin soruya her ne kadar erken dönem kayıpları, doyurulmamış narsist tanıma veya onaylanma ihtiyaçları cevap olarak gösterilse de cevabın bir pazar tezgahından seçilir gibi kolaylıkla elde edilebileceğini düşünmüyorum. Fakat kitapla beraber bu tarz ‘’zor soruların’’ varlığını kabul etmeye ve hemen bir cevap verme baskısını da reddetmeye yakınlaştığımı rahatlıkla söyleyebilirim sanırım.

Bilim ve Sanat Arasında Terapi

Arada kalmışlığımızın bir başka versiyonunu da gerçekten bilime dayalı bir iş mi yaptığımızı yoksa 45 dakika boyunca karşımızdakini şefkatle dinleyip paralarını alıp bir diğerine olmayacak şeyler mi vadettiğimizin tartışıldığı bu yıllarda Kottler şu örneği vererek sağlam bir argüman üretiyor: ‘Danışana vadettiğimiz sevgi yeterli değildir. Yeterli olsaydı ebeveynler çocuklarını sırf iyi niyetle iyileştirebilirlerdi. Terapistler bilgedir, bilgilidir. İnsan doğası üzerine uzmanlaşmışlardır. Yani hem bilimin hem de sanatın izinden gider; soyut ve muğlak olanın yanında somut ve kesin olanı da çalışırlar.’ (Kottler, 2017, s. 55).

Terapötik Enerji ve Model Olma

Bunların yanında lisansa başlamadan önce: Bu psikologlar neden böyle farklı bir tonda konuşuyorlar? Ya da şimdilerde: Acaba benim de sesimi böyle sakince ayarlayıp konuşmam mı gerekiyor, bunu nasıl yapabilirim ki, gerek var mı? Şeklindeki sorularıma cevaben şu satırları yazarak bunun önemini vurguluyor. ‘Örneğin en muğlak ve tarif edilmesi zor düzeyde, terapistin enerjisinin danışanın duygudurumu ve davranışları üzerinde belirgin bir etkisi vardır. Sakin sakin oturan, yumuşak bir ses tonuyla konuşan terapist en telaşlı danışanı bile sakinleştirecektir. Korkuları, fobileri, panik bozuklukları olan kaygılı ve gergin bireyler, sakin modellere olumlu yanıt verirler. Bizim iletişim biçimimizden, oturup kalkmamızdan, konuşma hızımızdan, dinleme tarzımızdan, sakin bir insanın nasıl işlev gösterdiğine dair bir şeyler öğrenirler. Öte yandan terapistin enerjisi canlı olduğunda, odayı doldurduğunda en pasif kişiler bile birazcık uyanacaktır. Danışanlar, ürettiğimiz bireysel enerjiye kayıtsız kalamazlar. Canlılığımıza ve onu yönetebilme becerimize hayranlık duyarlar. Birer model olarak yapıcı insan enerjisinin canlı örneklerini teşkil ederiz.’ (Kottler, 2017, s. 57-58).

Mesleki Kimlik ve Özel Hayat Sınırı

Yazar, pek çok yazarın terapistliği bir iş veya meslekten ziyade alın yazısı olarak nitelendirdiğini söylerken aslında belki de biz terapistlerin özel hayatlarımızla mesleğimiz arasında bir sınır olmamasından, psikologluğun seans odasının kapısını kapatıp, binayı terk ettiğimizde ardımızda kalmamasından mustarip oluşumuzdan ama çevremizdeki pek çok insanın bu ‘özelliğimizden’ memnun oluşu ikiciliğinden bahsediyor. Bu her ne kadar yorucu da olsa, zaman zaman çevremizde bize duyulan bu dehşetli ihtiyaca binaen ağzımızdan çıkacak birkaç cümlenin, aynı düzeyde dehşetle ve minnetle karşı tarafa tesir etmesi de bizlerin bu konuda ne düşüneceğine karar vermesini zorlaştırmıyor değil.

Başarısızlıklar ve Zor Danışanlarla Çalışmak

Pek çok ikilemle sarmalanmış kitabımız bazı somut gerçekleri de gözler önüne sunmaktan kaçınmıyor: ‘Herkesin her şeyini düzeltmeye çalıştığımızda bize kendimizi yetersiz hissettiren durumlar içerisinde kalırız. Halbuki insanlar uzattığımız eli çaresiz kalana kadar tutmazlar’ (Kottler, 2017, s. 160). ‘Başarısızlıkları anlamlandırmanın yolu öncelikle onları sahiplenmekten geçer. Hatalarınızı kabul etmeniz ve güvendiğiniz meslektaşlarınızla bunu açıkça konuşabilmeniz gerekir.’ (Kottler, 2017, s. 161). ‘Her zaman her danışana aynı düzeyde ilgi beslemeyiz, bu mümkün de değildir; önemli olan en çok ve en az sevdiğiniz danışanları dikkatle incelemek ve bu bilgiden kendinize dair bir şeyler çıkarmaktır’ ve ‘Danışanlar ister aşırı uyumlu olsunlar ister ileri düzeyde saldırgan, artık biliyoruz ki aslında tek yaptıkları kendilerini tek parça halinde tutabilmek uğruna ellerinden geleni yapmaktan ibarettir’ (Kottler, 2017, s. 179). Zor danışanlarla baş etmek için şu tavsiyeleri veriyor: ‘Sorunun sizde mi, yoksa danışanda mı olduğuna karar verin. Gereksiz çatışmaların altından çoğu zaman kendi sabırsızlığınız ve kontrol ihtiyacınız çıkacaktır. Direncin, danışanın savunmalarının amacına ve işlevine saygı duyun. Danışanın rahatsız edici veya manipülatif davranışının ona uzunca bir süre hizmet ettiğini rahatlıkla varsayabiliriz. Sizi kızdırması veya dengenizi sarsması, davranışın sizde de işe yaradığının ispatıdır.’ (Kottler, 2017, s. 191).

Sıkılma ve Değişim Süreci

Sıkılma hakkında: ‘Sıkılma, geçici veya kronik olarak yaşanan bir ilgi ve ivme kaybıdır. Her ne kadar son derece rahatsız edici bir yaşantı olsa da, zihne ve ruha yeniden canlanmaları için gereken zamanı tanımaya yarar. (Kottler, 2017, s. 195). ‘Milton Erickson, “Siz inandırıcı bir performans ortaya koyarsanız danışanlar da hayatlarını değiştiriyormuş gibi yapmaya başlayacaktır,” derdi. “Derken, eğer her şey yolunda giderse bir süre sonra ‘-mış gibi’ yaptıklarını unutacaklardır.”’ (Kottler, 2017, s. 268).

Kişisel Kazanımlar ve Son Notlar

Bu kitabın bana öğrettiği ya da zihnimdekileri pekiştirdiği birkaç noktayı sizlerle paylaşmak istiyorum: Danışanına kendin uyamayacağın tavsiyeleri verme. Zihninden ya da dışarıdan pek çok ses, tahmin, fikir gelse de bu sezgilerini bir kenara koymayı bil ki haddinden fazla yorum yaparken danışanın gerçekten anlamayı kaçırmayasın; çünkü günün sonunda senin yaptığın yorumlarla değil danışanın gerçekliğiyle yol alacaksın. Şunları yapın, bunlardan kaçının gibi listelerin beklentilerini tamamen yerine getiremeyeceğini bil, kendi yolunu ve klinik stilini bulacağını ve bunu zamanla olacağını unutma. Hata yapacağını, hatta pek çok hata yapacağını kabullen; kendine duyduğun şefkatin elini bırakmadan bu sonuçların üzerine düşünerek yeni yollar dene. Ne kadar uğraşırsan uğraş ne kadar eğitim alırsan al bazı terapilerin iyi olacak, bazıları kötü; aradaki farkı görebil, yeter. Bir terapist olarak günlük tut.

Kendime, lisansın son döneminde pek çok şeyle cebelleşirken kazanımlarını yanında pek çok da kayıp yaşayan Ayşenur’a ya da Psikolog/Terapist Ayşenur Hanım’a bir not bırakarak bu yazıyı tamamlamak istiyorum, çünkü zaten ömrüm yeterse bu meseleler üzerine senelerce konuşacağım. Yapmaya değecek her şey zordur (Kottler, 2017, s. 81).

Kaynakça

Kottler, J. A. (2017). Terapist olmak. Pegasus Yayınları.

İmkanlar ve Kaygılar Arasında İnsan

Bize bahşedilen dimağ öyle geniş öyle uçsuz bucaksız ki, sizin kürek çekme yetinizle doğru orantılı genişleyen bir ufkunuzun olması öyle güzel bir imkan ki sizi A noktasından alıp B noktasına götürebiliyor. Fakat hiç ihtiyacınız yokken neden C noktasına da gitmiyoruz diye sizi kaygılandırabiliyor, yetersiz hissettirebiliyor. İşte tam bu noktada insan şartlarının elverdiği ve emeğinin karşılığı kadar ilerlediğini idrak edebiliyorsa ne ala, ama yok edemiyorsa bir ömür kavga ediyor alınyazısıyla. Başka şeyler yerine bununla meşgul oluyor yani. E, hepimiz biliyoruz ki insanoğlunun aynı anda yapabileceği şeylerin de bir sınırı var. Şimdi size sorsam, sürekli geçmişiyle, şimdisiyle kavgalı bir insan hangi ara nasıl geleceğini şekillendirebilir diye, ne diyebilirsiniz ki bana?

Nasip ve Kabullenişin Gücü

Keşke bunun bir formülünü bulsalar da zihninde sürekli bu düşüncelerle savaş içerisinde olan her bir insanın elinden tutup da gösterebilsem; bazen olmaz desem, bazen olmaz. Biz şartlar deriz, o deriz, bu deriz ama en nihayetinde nasip değildir, olmaz. Peki olmaması da bir nasip değil midir diye sormak isterim size, hangimiz kaçırdığı bir otobüsün arkasından belki de kaza falan olacaktı kim bilir dememiştir ki hayatında bir kere. Peki, iyi arkadaşlara sahip birine sorsanız, o değil de şu üniversiteyi kazansaydın mutlu olur muydun, kariyerin adına daha iyi olur muydu diye; zannetmiyorum ki kurduğu bütün ilişkileri, edindiği bütün deneyimleri ve kazandığı her şeyi hiç yaşanmamış kılmak istesin insanlar. Demem o ki, günün sonunda siz derseniz ki yaşamak elde ne varsa onlarla bir sofra kurup onun tadına varmak demektir, lezzet alırsınız yok derseniz ki hayat bu masa şu ülkenin şu ilinin bu semtinde şöyle manzarası olan bir evin şu tarz bir masasının üstündeki yemek takımlarının içinde şu yemekler ve bu içecekler olmadan tadına varılacak bir şey değildir, o sofrada oturuyor bile olsanız sadece boğazınızdan birkaç gıda maddesi geçer.

Bağ Kurmak ve Anlam Yüklemek

Gıdayı lezzete, hayatı sevince çevirecek tek şey bana sorarsanız onunla kurduğunuz ilişkidir, bağınızdır hatta ona yüklediğiniz anlamdır. Siz değer verirseniz değerli olur, lezzet almayı değil de kalıplara ve yargılara takılır kalırsanız kaçırırsınız. Bunun en güzel örneği okul yemekhanelerinde arkadaşlarınızla yemekler yediğiniz o yıllara şöyle bir dönüp bakılınca görülebilir, ne yediğiniz yemeği hatırlarsınız şimdi ne o yemeği almak için ne kadar sıra beklediğinizi; sadece anılar kalmıştır geriye, yaşananlar, hisler, kahkahalar yani bağlar, kurulan ve de doyuran o bağlar. Vel hasılı asl olan bağdır, başlamak da bitirmek de bağlanmaktır, bağlamaktır.

Diyerek, bu platformdaki başlangıcım olan bu yazının sonunu bağlıyor ve siz okurlarımın beğenisine sunuyorum; Sevgilerle.