Mitler ve masallar bireylerin iç dünyalarını keşfetmelerine ve yaşam deneyimlerini anlamlandırmalarına yardımcı olan güçlü kültürel araçlardır. Carl Gustav Jung’un geliştirdiği analitik psikoloji kuramında; mitler ve masallar, insan ruhunun evrensel yapıları olan arketipler aracılığıyla incelenmektedir.

Arketipler Nedir ve Neden Önemlidir?

Arketip kavramı, psikoloji literatüründe Jung tarafından tanımlanmış bir kavramdır. Ona göre arketipler, duygusal bakımdan güçlü olduğu düşünülen ortak evrensel düşünce biçimlerini yansıtır (Kavut, 2020). Jung’un dört temel arketipi bulunmaktadır:
• Persona: İnsanın bilinçli ya da bilinçsiz olarak geliştirdiği kişilik
• Gölge: Bilinçaltındaki bastırılmış fikirler, kişinin karanlık tarafı
• Anima/animus: Karşıt cinsiyetin bireydeki yansımaları, erkeklerdeki dişil taraf (anima) ve kadınlardaki eril taraf (animus)
• Benlik: Bilinçdışındaki diğer arketipleri uyumlu hale getiren, bütünleyen yapı

Arketipler insanın belirgin bazı davranışlarını simgeleyen kolektif bilinçdışının parçalarıdır. Bu bakımdan farklı kültürlerde arketipleri benzer biçimlerde görmek mümkündür. Kahramanlar, gölgeler, bilge figürler, sınavlar ve yolculuklar, tekrar eden bazı temalarla ifade edilir.

Mitler ve Masalların Simgesel Dili

Mitlerdeki tanrılar, tanrıçalar veya masallarda yer alan karakterler, bireyin iç dünyasındaki güçlü yönlerinin, yaşadığı çatışmaların ya da gelişim evrelerinin simgesel bir dışavurumudur. Bu nedenle mitolojik ve masalsı anlatıların psikolojik çözümlemeleri sayesinde bireysel dönüşüm süreçlerinin aydınlatılması mümkündür. Özellikle Joseph Campbell’in geliştirdiği “kahramanın yolculuğu” modeli bireyin psikolojik gelişimini sembolik bir dille anlatır (Campbell, 2004). Bu modelde birey, derinlerde bir çağrı hisseder. Bu, o güne kadar bildiği dünyadan ayrılmanın çağrısıdır. Bu çağrıyı takip edip bir yola koyulur ve o yolda bazı sınavlardan geçer, bu sırada ona mentorluk yapan bazı rehberlerle karşılaşır. Kendi gölgesiyle ve yüzleşmekten korktuklarıyla yüzleşir. En sonunda bu yol onu dönüştürür. Bu süreç aynı zamanda psikoterapinin, içsel keşfin, ruhsal büyümenin de bir tasviridir.

Masallarda sıklıkla gördüğümüz orman sembolü veya yeraltı gibi bölümler, bilinçdışımızın derinliklerinde bir yolculuk yapmakta olduğumuzu gösterir. Kahraman bazen yenilmesi güç bir ejderhayla veya bir canavarla karşılaşır; bu karşılaşma çoğu zaman bireyin bastırdığı yönleriyle, kendi korkularıyla karşılaşmasıdır.

Mitolojik anlatılar da masallara benzer şekilde bireyin ruhsal gelişimini destekleyen öğeler içerir. Örneğin Yunan mitolojisindeki Persephone efsanesi, bir kaybı, ölümü ve yeniden doğumu sembolize eder. Persephone’nin yeraltına inmesi, bilinçaltına yaptığı yolculuğu; Demeter’in yas süreci ise kaybıyla baş etme ve dönüşme sürecini simgeler.

Masallar ve mitolojik hikayeler, bireyin psikolojik bütünlüğüne ulaşmasında yol gösterici olan unsurlardır. Jungiyen bir ifadeyle, kişi bireyleşme sürecini bu arketipsel imgelerin içsel yansımalarını kabul etme ve yaşamasıyla tamamlar. Bu sayede kişi kendisinin farkına varır.

Mitler, Masallar ve Arketipler Yoluyla Kendini Tanıma ve Ruhsal Büyüme

Mitolojik hikayelerdeki ve masallardaki anlatıların gücü, bireyin iç dünyası ile yeniden bağlantı kurabilme potansiyelinde saklıdır. Psikoterapide kullanılan imgeleme, sembolik anlatım, masal terapisi gibi tekniklerde birey kendi hikayesi ile tekrar bağ kurar. Simgesel düşünme ile birey, hem problemlerine çözüm geliştirebilir hem de yaşamına daha derin bir anlam katabilir.

Mitler ve masallar, yalnızca geçmişe ait izler değil; ruhun haritasını sembolize eden zamansız anlatılardır. Bu anlatıları takip ederek birey kendi gölgesiyle yüzleşebilir, daha önceden farkında olmadığı içsel kaynaklarını fark edebilir ve ruhsal bütünleşme yolculuğuna adım atabilir. Jung’un da belirttiği gibi bilinçdışı, semboller sayesinde dile gelir.

Birey, mitleri ve masalları sadece entelektüel okuma süreci olarak değil, kişisel bir yansıma ve değişim aracı olarak ele aldığında dönüşüm başlar. Bu süreci destekleyebilecek yöntemler ise şunlardır:

• Sembol analizi: Kişi, bir masalı okuduktan sonra en çok hangi karakterle özdeşleştiğini, en çok hangi sınav, korku ya da ödülün tanıdık geldiğini, karakterin hangi yönüyle onu temsil ettiğini tespit etmeye yönelik bir analiz yapabilir
• Arketipsel günlük ya da hikaye yazımı: Kişi kendini bir mit ya da masal gibi yazabilir, kahramanlık yolculuğunu, hangi gölgelerle yüzleştiğini, kimlerin ona rehberlik ettiğini aktarabilir
• İmgesel çalışmalar ve rüya günlükleri: Gözü kapalı şekilde bir kahraman yolculuğu imgelenebilir, gölgelerle karşılaşma ve sembol okuma gibi süreçlerle, rüyaların kaydedilip yorumlanmasıyla rehberlik sağlanabilir
• Mitolojik figürlerle sembolik diyalog: Arketipik figürlerle yazılı diyalog kurulabilir, örneğin birey içindeki bilge kadına veya savaşçıya bir mektup yazabilir

Hepimiz, kendi masalımızın kahramanı olduğumuzu hatırladığımızda ve yaşadığımız olayları bilinçli bir şekilde yorumladığımızda, iç dünyamızla daha sağlıklı bir bağ kurabiliriz. Mitleri, masalları ve arketipleri kullanarak kendi hayatımızdaki kahraman yolculuğunu fark ettiğimizde; geçmişimizdeki olumsuz yaşantılarımızla barışabilir, gölgemizi kabullenebilir ve içsel gücümüzü açığa çıkarabiliriz.

Kaynaklar

Batuk, C. (2009). Mit, Tarih ve Gerçeklik Sorunu Üzerine Notlar, Milel ve Nihal, 6 (1), 27-53.
Campbell, J. (2004). The Hero with a Thousand Faces. Princeton University Press.
Estes, C. P. (1992). Kurtlarla Koşan Kadınlar: Vahşi Kadın Arketipine Dair Mit ve Öyküler. Ayrıntı Yayınları.
Jung, C. G. (1969). The Archetypes and the Collective Unconscious. Princeton University Press.
Jung, C. G. (2016) Dört Arketip. Olympia Yayınları.
Kavut, S. (2020). Carl Gustav Jung: Kavramları, Kuramları ve Düşünce Yapısı Üzerine Bir İnceleme, International Journal of Cultural and Social Studies (IntJCSS) December 2020 : Volume 6 (Issue 2), 681-695.

Ne Kadar Etkili?

Terapilerin etki düzeyleri genellikle terapi sonlandığında ya da terapi sonrası takip dönemlerinde yapılan ölçümlerle değerlendirilmektedir. Bilimsel araştırmalarla yapılmış ölçümler sonucunda; online terapiler ve yüz yüze terapilerin etki düzeyi arasında fark bulunamamıştır. Başka bir deyişle, online terapiler yüz yüze terapiler kadar etkilidir. Online terapiler; yüz yüze terapilere benzer şekilde duygular, düşünceler ve davranışlar üzerinde çalışmaya yeterince uygun olmakla birlikte özellikle bilişsel davranışçı terapilere (BDT) uyum sağlamaktadır. BDT’nin etkisi araştırıldığında, online terapilerin depresyon, panik bozukluk, travmatik stres sorunları ve anksiyete sorunları gibi birçok yakınma üzerinde etkili olduğu görülmüştür. Bunların yanında psikodinamik terapiler üzerinde yapılan araştırmalarda da online terapilerin BDT’ye benzer şekilde etkili olduğu görülmüştür.

Zorlukları Var Mı?

Online terapiler, ilk uygulanmaya başlanılan dönemlerde bazı uzmanlar tarafından eleştirilmiştir. Bu eleştiriler arasında yüz yüze terapilerde kullanılan beden dili ve yüz ifadelerinin online terapilerde yeterince anlaşılamama ihtimali, gizlilik ve kimlik doğrulama gibi etik sorunlar ile teknolojiye erişim ve bağlantı sorunları gibi teknik zorluklar bulunmaktadır. Ancak zamanla profesyoneller bu yönteme adapte oldukça, teknolojik altyapılar ve etik kodlar geliştikçe bu sorunlar azalmıştır. Günümüzde online terapiler güvenli ve pratik bir şekilde yaygın olarak kullanılabilmektedir.

Her Yaş Grubuna Uygun Mu?

Online terapilerin ilk yaygınlaştığı dönemlerde yapılan araştırmalarda 19-39 yaş aralığındaki danışanların terapiden daha fazla fayda gördüğü ortaya çıkmıştır. Fakat zamanla internet kullanımı daha geniş yaş gruplarına yayıldıkça ve danışanlar bu konuda yetkinleştikçe bu fark azalmaya başlamıştır. Günümüzde daha küçük ve büyük yaşlardaki bireyler de online terapilerden faydalanabilmektedir.

Neden Tercih Ediliyor?

Danışanlar online terapiler sayesinde ulaşımın zor olabileceği konumlarda olsalar bile tercih ettikleri terapistlere kolaylıkla ulaşabilmektedir. Ayrıca günlük programları yoğun olan danışanların ulaşım süresi engeline takılmadan terapiyi programlarına dahil etmeleri de mümkün olmaktadır. Mesafe bariyerinin kalkması terapist seçimini ve terapiye erişimi kolaylaştırmakta, bu nedenle online terapiler danışanlar tarafından oldukça tercih edilmektedir. Bunun yanında online terapiler, zaman açısından da daha ulaşılabilir olduğu için birçok danışana daha uygun olmaktadır. Danışanlara daha geniş zaman aralıklarında hizmet verilebilmekte ve terapi seansları danışanların kişisel programlarına daha kolay dahil edilebilmektedir. Aynı zamanda fiziksel veya psikolojik rahatsızlıklar gibi sebeplerle evden çıkması zor olan bireyler için de terapiye erişim online terapiler ile mümkün hale gelmektedir. Son olarak, online terapilerin bir ulaşım ücreti olmadığı ve terapi ücretleri de daha düşük olabildiği için danışanların terapiye erişimi ekonomik açıdan da kolaylaşabilmektedir.

Sonuç

Online terapiler ve yüz yüze terapiler etkililik açısından kıyaslandığında her iki uygulamanın da birçok psikolojik sorun üzerinde benzer düzeyde etkiye sahip olduğu görülmüştür. Online terapiler, çeşitli terapi yaklaşımlarına ve yöntemlerine uyum sağlamaktadır. Terapinin online olması, özellikle zaman ve ulaşım açısından danışanlara kolaylıklar sağlamaktadır. İnternet kullanımının yaygın olduğu yaş aralıklarına daha uygun olsa da, zamanla internet kullanım yetkinliği arttıkça daha geniş yaş gruplarına da uygun hale gelmeye başlamıştır. Geçmişte beden dili, gizlilik ve bağlantı sorunları nedeniyle eleştirilmiş olsa da günümüzde bu sorunlar oldukça azaltılmış ve online terapiler daha kullanışlı hale gelmiştir. Sonuç olarak, online terapilerin sağladıkları kolaylıkların ve etki düzeylerinin fazla olmasının yanı sıra zamanla kullanımın kolaylaşmasıyla birlikte danışanlar ve terapistlerin sıklıkla tercih ettiği ve faydalandığı bir yöntem haline geldiği söylenebilir.

Kaynakça

• Andersson, G., & Titov, N. (2014). Advantages and limitations of Internet-based interventions for common mental disorders. World Psychiatry, 13(1), 4–11. https://doi.org/10.1002/wps.20083
• Andrews, G., Basu, A., Cuijpers, P., Craske, M. G., McEvoy, P., English, C. L., & Newby, J. M. (2018). Computer therapy for the anxiety and depression disorders is effective, acceptable and practical health care: An updated meta-analysis. Journal of Anxiety Disorders, 55, 70–78. https://doi.org/10.1016/j.janxdis.2018.01.001
• Barak, A., Hen, L., Boniel-Nissim, M., & Shapira, N. (2008). A comprehensive review and a meta-analysis of the effectiveness of Internet-based psychotherapeutic interventions. Journal of Technology in Human Services, 26(2–4), 109–160. https://doi.org/10.1080/15228830802094429
• Donkin, L., Christensen, H., Naismith, S. L., Neal, B., Hickie, I. B., & Glozier, N. (2011). A systematic review of the impact of adherence on the effectiveness of e-therapies. Journal of Medical Internet Research, 13(3), e52. https://doi.org/10.2196/jmir.1772
• Lindegaard, T., Berg, M., & Andersson, G. (2020). Efficacy of Internet-delivered psychodynamic therapy: Systematic review and meta-analysis. Psychodynamic Psychiatry, 48(4), 437–454. https://doi.org/10.1521/pdps.2020.48.4.437
• Luo, C., Sanger, N., Singhal, N., Pattrick, K., Shams, I., Shahid, H., Hoang, P., Schmidt, J., Lee, J., Haber, S., Puckering, M., Buchanan, N., Lee, P., Ng, K., Sun, S., Kheyson, S., Chung, D. C.-Y., Sanger, S., Thabane, L., & Samaan, Z. (2020). A comparison of electronically-delivered and face-to-face cognitive behavioural therapies in depressive disorders: A systematic review and meta-analysis. eClinicalMedicine, 24, 100442. https://doi.org/10.1016/j.eclinm.2020.100442

Beklenti Türleri: Tedavi Beklentileri ve Sonuç Beklentileri

Tedavi beklentileri, danışanın terapi sürecinden neler beklediğini ifade eder. Bu süreçte danışanın iki çeşit beklentisi olduğu görülmektedir; rol ve süreç beklentileri. Rol beklentileri, danışanın hem terapistinin hem de kendisinin süreç boyunca nasıl davranmasını beklediğini ifade etmekteyken, süreç beklentileri ise danışanın terapi uygulamalarını bireysel olarak nasıl deneyimlemeyi beklediğini ifade eder.

Sonuç beklentileri de terapi sonucunda danışanların onları terapiye getiren öznel sıkıntılarında olumlu yönde değişimlerin olup olmayacağına dair beklentilerini ifade eder. Danışanların bu aşamada olumlu yönde değişim beklemeleri, terapilerin daha etkili olmasını sağlamaktadır.

Beklenti Seviyeleri: Düşük ve Yüksek Beklentiler

Danışanların terapi süreci ve sonucuna karşı beklentileri bireysel deneyimlerine bağlı olarak düşük veya yüksek olabilir. Özellikle geçmişte terapi hizmeti almış ve fayda görmemiş kişilerin düşük beklentilerinin olduğu söylenebilir. Beklentileri karşılanmayan birçok danışanın terapi sürecinden fayda alamadığı için terapiyi yarıda bıraktığı görülmektedir. Bunların yanında, terapi çıktıları olumlu olan danışanların ise süreçteki beklenti düzeylerinin genellikle yüksek olduğu görülmektedir. Buna rağmen; beklentiler fazla yüksek olduğunda gerçekçi olmayan bir seviyeye gelebilmekte, bu da terapi sürecini olumsuz yönde etkileyebilmektedir. Bu bağlamda terapiye karşı olumlu ve yüksek, fakat gerçekçi beklentilerin olması terapilerin etkili olması açısından önemlidir.

Gerçekçi Beklentiler ve Terapistin Rolü

Danışanlarda gerçekçi beklentilerin oluşması için; terapideki değişimlerin zamanla, kademeli bir şekilde ve doğrusal olmayan bir düzende ilerleyeceğinin anlaşılması oldukça önemlidir. Terapi boyunca zaman zaman zorluklar yaşanmasının psikolojik iyileşme sürecinin doğal bir parçası olduğunun kabul edilmesi, terapiye yönelik gerçekçi beklentiler oluşmasını sağlar. Bu bağlamda terapistlerin ilk seanslarda danışanlarının beklentilerini öğrenmeleri ve bilimsel kanıtlardan faydalanarak terapide psikolojik iyileşme sürecinin nasıl ilerlediğini danışanlarıyla paylaşmaları önerilmektedir. Bununla birlikte, terapistlerin benimsedikleri ekol ve bu ekol bağlamında kullandıkları tedavi yöntemleri ile ilgili psikoeğitim yaparak danışanların terapiye inançlarının artmasına destek olmaları da önerilmektedir. İlerleyen seanslarda ise danışanların beklentilerinin süreç boyunca gerçekçi kalabilmesi amacıyla düzenli olarak kontrol edilmeye devam edilmesi ve gerektiğinde konunun tekrar ele alınması etkili görülmektedir.

Sonuç

Danışanların terapi süreci ve sonucundan terapi beklentileri, terapilerin etkili olmasında önemli bir rol oynamaktadır. Düşük seviyede ve olumsuz beklentiler terapinin etkili olmasını olumsuz yönde etkilerken, yüksek seviyede ve olumlu beklentiler ise olumlu yönde etkilemektedir. Burada önemli bir detay ise danışanların gerçekçi beklentilere sahip olmalarının faydalarıdır. Yüksek beklentilerin etkileri genellikle olumlu görülmekteyken, beklentiler fazla yüksek ve gerçekçi olmayan seviyelere çıktığında olumsuz etkileri olabilmektedir. Beklentilerin gerçekçi olarak biçimlendirilmesi amacıyla terapistlerin danışanlarına terapide psikolojik iyileşme süreci, benimsenen ekol ve uygulanan yöntemler üzerinden bilim temelli psikoeğitimler vermeleri ve süreç boyunca danışanların beklentilerini düzenli olarak takip etmeleri önerilmektedir.

Kaynakça

Castonguay, L. G., Barkham, M., Youn, S. J., & Page, A. C. (2021). Practice-based evidence—Findings from routine clinical settings. M. J. Lambert (Ed.), Bergin and Garfield’s Handbook of Psychotherapy and Behavior Change (7. baskı, s. 191-228). John Wiley & Sons, Incorporated.

Constantino, M. J., Arnkoff, D. B., Glass, C. R., Ametrano, R. M., & Smith, J. Z. (2011). Expectations. Journal of Clinical Psychology, 67(2), 184-192. https://doi.org/10.1002/jclp.20754

Çetinkaya, K., & Yavuz Güler, Ç. (2020). Milwaukee Psikoterapi Beklentileri Ölçeğinin Türkçeye Uyarlanması: Geçerlik ve Güvenirlik Çalışması. OPUS Uluslararası Toplum Araştırmaları Dergisi, 1-1. https://doi.org/10.26466/opus.595768

Tinsley, H. E. A., Workman, K. R., & Kass, R. A. (1980). Factor Analysis of the Domain of Client Expectancies About Counseling.

Tzur Bitan, D., & Abayed, S. (2020). Process expectations: Differences between therapists, patients, and lay individuals in their views of what works in psychotherapy. Journal of Clinical Psychology, 76(1), 20-30. https://doi.org/10.1002/jclp.22872

Wampold, B. E. (2015). How important are the common factors in psychotherapy? An update. World Psychiatry, 14(3), 270-277. https://doi.org/10.1002/wps.20238

Bu makalede, bilişsel davranışçı terapi (BDT), psikodinamik terapi, insanist terapi, kabul ve kararlılık terapisi (ACT), EMDR, şema terapi, varoluşsal terapi ve Gestalt terapi gibi önde gelen yaklaşımlar bilimsel araştırmalara dayalı olarak karşılaştırılacaktır.

Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT)

BDT, Aaron T. Beck ve Albert Ellis tarafından geliştirilmiş olup, düşünce, duygu ve davranış arasındaki ilişkileri hedef alır. Bilişsel davranışçı terapi, depresyon, anksiyete, obsesif kompulsif bozukluk (OKB) ve travma sonrası stres bozukluğu (TSSB) gibi durumlar için en çok araştırılan ve kanıta dayalı etkinliği kanıtlanmış psikoterapi yöntemlerinden biridir.  

Avantajlar:  

• Yapılandırılmış ve kısa süreli bir terapi olması nedeniyle hızlı sonuçlar verebilir.  
• Depresyon ve anksiyete gibi yaygın rahatsızlıklarda en fazla desteklenen ekollerden biridir (Hofmann et al., 2012).  
• Problem çözme ve düşünce kalıplarını düzeltmeye odaklanması nedeniyle öz-yeterlilik hissini artırabilir.

Dezavantajlar:  

• Derin duygusal sorunlara ve bilinçdışına yönelik sınırlı bir bakış açısı sunar.  
• Her bireyin bilişsel düzenlemesi farklı olduğundan, bazı hastalarda etkili olmayabilir.

Psikodinamik Terapi

Sigmund Freud’un psikanalitik teorisine dayanan psikodinamik terapi, bilinçdışı motivasyonları ve erken yaşam deneyimlerinin ruh sağlığı üzerindeki etkilerini ele alır. Genellikle haftada ortalama 2-3 seans ile uzun süreli bir terapi olarak bilinir ve özellikle karmaşık psikolojik bozukluklar için kullanılır.  

Avantajlar:  

• Köklü kişilik değişiklikleri yaratabilir (Shedler, 2010).  
• Bilinçdışı düşünce ve duyguları anlamaya yönelik derinlemesine bir yaklaşım sunar.

Dezavantajlar:  

• Uzun süreli ve maliyetli bir terapi yöntemi olabilir.  
• Kanıta dayalı etkinliği, BDT’ye göre daha az desteklenmiştir.

İnsanist Terapi

Carl Rogers ve Abraham Maslow’un temellerini attığı insanist terapi, kişisel farkındalık, kendini gerçekleştirme ve olumlu insan ilişkileri üzerine odaklanır.  

Avantajlar:  

• Danışan merkezli olması, terapist ile güçlü bir terapötik ilişki kurulmasını sağlar.  
• Bireyin özgünlüğünü ve potansiyelini destekler.

Dezavantajlar:  

• Kanıta dayalı etkinliği bazı psikiyatrik rahatsızlıklarda daha sınırlıdır.  
• Yapısız bir terapi olması bazı danışanlar için yönlendirme eksikliği yaratabilir.

Kabul ve Kararlılık Terapisi (ACT)

ACT, bir bilişsel davranışçı terapi alt dalı olarak geliştirilmiş olup, bilinçli farkındalık ve psikolojik esneklik ilkelerine dayanır.  

Avantajlar:

• Kaygı, depresyon ve kronik ağrı gibi rahatsızlıklarda etkili olduğu gösterilmiştir (Hayes et al., 2006).  
• Kısa süreli ve etkili bir terapi yöntemidir.

Dezavantajlar:

• Geleneksel psikoterapi yaklaşımlarına göre yeni bir yöntem olduğu için uzun vadeli etkileri daha az bilinir.

EMDR Terapisi (Göz Hareketleriyle Duyarsızlaştırma ve Yeniden İşleme)

EMDR, özellikle travma sonrası stres bozukluğu (TSSB) tedavisinde kullanılan bir yöntemdir. Göz hareketleriyle travmatik anıların yeniden işlenmesini sağlayarak semptomları hafifletmeyi amaçlar.  

Avantajlar:  

• Travma tedavisinde etkinliği güçlü bir şekilde kanıtlanmıştır (Shapiro, 2001).  
• İlaçsız bir yöntem olarak hızlı sonuçlar verebilir.

Dezavantajlar:  

• Tüm ruhsal bozukluklar için uygun olmayabilir.  
• Mekanizması tam olarak anlaşılamamış olup bazı araştırmalar placebo etkisiyle benzer sonuçlar göstermiştir.

Şema Terapi

Jeffrey Young tarafından geliştirilen şema terapi, BDT’nin bir uzantısı olup erken dönem olumsuz yaşam deneyimlerini ele alır.  

Avantajlar:  

• Borderline kişilik bozukluğu ve kronik depresyonda etkili olduğu gösterilmiştir (Arntz et al., 2013).  
• Derinlemesine psikolojik değişim sağlar.

Dezavantajlar:  

• Uzun vadeli bir terapi süreci gerektirir.  
• Karmaşık vakalarda uygulaması zor olabilir.

Varoluşsal Terapi

İnsan varoluşunun anlamı, özgürlük, ölüm ve sorumluluk gibi temel konulara odaklanan bir yaklaşımdır.  

Avantajlar:  

• Hayatın anlamını sorgulayan bireyler için faydalıdır.  
• Ruhsal dayanıklılığı artırabilir.

Dezavantajlar:  

• Yapılandırılmış bir metodolojiye sahip değildir.  
• Bazı bireyler için fazla soyut olabilir.

Gestalt Terapisi

Fritz Perls tarafından geliştirilen Gestalt terapisi, bireyin “şimdi ve burada” deneyimine odaklanır.  

Avantajlar:  

• Kişisel farkındalığı artırır.  
• Deneyimsel tekniklerle güçlü içgörüler sağlar.

Dezavantajlar:  

• Yapılandırılmamış olması bazı bireyler için zorlayıcı olabilir.  
• Kanıta dayalı etkinliği diğer ekollere göre daha az araştırılmıştır.

Araştırma Bulguları

• BDT’nin depresyon ve anksiyete tedavisinde etkinliğini gösteren 269 çalışmayı içeren bir meta-analizde, BDT’nin plasebo veya ilaç tedavisine kıyasla daha etkili olduğu ortaya konmuştur (Cuijpers et al., 2016).  
• EMDR’nin TSSB tedavisindeki etkinliğini değerlendiren bir çalışmada, EMDR alan bireylerin %84’ünün semptomlarında belirgin bir azalma olduğu bulunmuştur (Van Etten & Taylor, 1998).  
• Şema terapinin borderline kişilik bozukluğu tedavisinde etkinliğini gösteren bir çalışmada, 3 yıl süren tedavi sürecinin ardından hastaların %50’sinden fazlasının tanı kriterlerini karşılamadığı görülmüştür (Giesen-Bloo et al., 2006).  
• Cuijpers ve ark. (2016) tarafından yapılan meta-analizde, BDT’nin depresyon ve anksiyetede en etkili terapi olduğu saptanmıştır.  
• Ehlers ve Clark (2000) tarafından yapılan araştırmada, BDT ve EMDR’nin TSSB tedavisinde en etkili yöntemler olduğu belirlenmiştir.  
• Shedler (2010), psikodinamik terapinin uzun vadede etkili olduğunu ancak kısa vadede BDT kadar hızlı sonuç vermediğini göstermiştir.  
• Hayes ve ark. (2006) tarafından yapılan bir çalışma, ACT’nin depresyon ve kaygı bozukluklarında önemli ölçüde semptom azaltıcı etkisi olduğunu göstermiştir.  
• Arntz ve ark. (2013), şema terapinin borderline kişilik bozukluğu tedavisinde uzun vadeli etkileri olduğunu vurgulam Şekspir  
• Shapiro (2001), EMDR’nin travma sonrası stres bozukluğu üzerindeki olumlu etkilerini geniş çaplı klinik araştırmalarla kanıtlamıştır.

Sonuç: Hangi Psikoterapi Ekolü Daha Etkili?

Özetle, her psikoterapi ekolü farklı avantajlar ve dezavantajlar sunar. Bilimsel kanıtlara göre BDT, depresyon ve anksiyete gibi yaygın rahatsızlıklarda en etkin terapi olarak görülmektedir. EMDR, travma tedavisinde, şema terapi kişilik bozukluklarında, varoluşsal terapi ise hayatın anlamını sorgulayan bireylerde daha etkilidir. Hangi ekolün en etkili olduğu bireyin ihtiyaçlarına, terapistin uzmanlığına ve terapinin amacına bağlı olarak değişkenlik gösterebilir.

Kaynakça

• Arntz, A., van Genderen, H., & Snoek, R. (2013). Schema therapy for borderline personality disorder: A randomized-controlled trial. Journal of Behavior Therapy and Experimental Psychiatry, 44(1), 1-10.  
• Hayes, S. C., Luoma, J. B., Bond, F. W., Masuda, A., & Lillis, J. (2006). Acceptance and commitment therapy: Model, processes and outcomes. Behaviour Research and Therapy, 44(1), 1-25.  
• Hofmann, S. G., Asnaani, A., Vonk, I. J. J., Sawyer, A. T., & Fang, A. (2012). The efficacy of cognitive behavioral therapy: A review of meta-analyses. Cognitive Therapy and Research, 36(5), 427-440.  
• Shapiro, F. (2001). Eye movement desensitization and reprocessing: Basic principles, protocols, and procedures (2nd ed.). Guilford Press.  

••Shedler, J. (2010). The efficacy of psychodynamic psychotherapy. American Psychologist, 65(2), 98-109.

Peki ev kavramı ve terapinin iyileştirici gücü birbiri ile nerede kesişir?

Araştırmalar, hangi kurama dayanırsa dayansın, psikoterapinin en güçlü iyileştirici yönünün terapist ile danışanın birlikte kurdukları “ilişki” olduğunu gösteriyor. Terapötik ilişkinin sunduğu koşulsuz kabul, yargılamadan dinlenme ve duygusal olarak tutulma ve kapsanma hissi, bireyin içsel güvenliğini pekiştiriyor. Bu güvenli alanda danışan, geçmişte kurulamamış ya da zedelenmiş bağlara yeniden temas edebiliyor, böylece kendi deneyimlerini ve duygularını yavaş yavaş yüzeye çıkarabiliyor.  

Psikanalitik kuramda bu ilişki ile süreç boyunca inşa olana “içsel ev” diyebiliriz. Özellikle Winnicott’un “holding environment” kavramı, terapistin danışana birincil bakım verenden beklenildiği gibi tutarlı, kapsayıcı ve destekleyici bir ilişki sunduğunu savunur. Bu ilişki, danışanın ruhsal olarak sığınıp güçlenebileceği bir içsel zemin yaratır. Freud’un “heimlich/unheimlich” (evcil/tekinsiz) karşıtlığı da burada düşündürücüdür: Terapi bazen tanıdık ama bir o kadar da yüzleşilmesi zor duygularla dolu bir içsel evdir. Fakat ev kavramında, tıpkı terapide de olduğu gibi gerekli olan bir işlev daha vardır. Ev, sadece sığınılacak bir yer değildir. Aynı zamanda ayrılınması gereken, geride bırakıldığında büyümenin mümkün olduğu bir mekândır. Winnicott’un “geçiş nesnesi” kavramı bu noktada önemlidir: Bebek, anneden ayrılmayı bu nesneler aracılığıyla öğrenir. Terapötik ilişki de benzer bir işlev görür. Danışan, önce terapist aracılığıyla duygusal olarak yerleşir, sonra da bu bağı içselleştirerek kendi içsel evini inşa eder.  

Ev kavramı ile terapinin iyileştirici gücü tam da bu noktada kesişir. Aidiyet yalnızca bir yere ait olmak değil, zamanla kendine ait bir yer kurabilmektir. Terapi, bu yerin temellerini birlikte atma alanıdır. İç dünyaya dönmek, bazen yıkılmış ya da hiç kurulamamış bir evin yeniden inşasıdır. Ama aynı zamanda, güçlenen bireyin bu evden ayrılabilme cesaretini geliştirmesidir.

İlişkisel perspektiften bakıldığında, terapötik ilişki, güvenli bağlanmanın yeniden deneyimlendiği bir alan yaratır; ancak bu bağ, bireyin kendilik sınırlarını kaybetmeden sürdürebileceği bir ilişki modeline dönüşür. Danışan terapiye bağlanır, ama bu bağlanma bir kök salma değil, bir geçiş alanıdır.  

Sonuç olarak terapi, yalnızca geçmişi onarmak değil, kişinin kendine bir yer açmasını sağlamaktır. Bazen “benim yerim” dediğimiz bir alanda kalabilmek, bazen de o yerden ayrılarak yeni bir benlik inşa edebilmektir. Ve belki de asıl iyileşme, bu ikisi arasında gidip gelebilme esnekliğini kazanmakta yatar.